گذار از پارادایم آموزش سنتی به زیست‌بوم‌های آموزشی نوین، بازتعریفی بنیادین در نقش، کارکرد و هویت حرفه‌ای معلمان ایجاد کرده است. گسترش فناوری‌های هوشمند، هوش مصنوعی (به‌ویژه هوش مصنوعی مولد) و رویکردهای یادگیری ترکیبی، فرصت‌های کم‌سابقه‌ای برای شخصی‌سازی آموزش، پایش پیشرفت یادگیرندگان از طریق تحلیل یادگیری و غنی‌سازی راهبردهای پداگوژیک فراهم آورده است؛ بااین‌حال، این گذار شتابان چالش‌های چندبعدی مهمی چون فشار روانی ناشی از فناوری (Technostress)، شکاف شایستگی‌های دیجیتال–پداگوژیک، ابهامات اخلاقی در به‌کارگیری ابزارهای هوشمند و پیچیدگی‌های نوظهور در سنجش یادگیری را نیز به همراه داشته است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و مروری ساختارمندِ انتقادی، به واکاوی اسناد تحولی، گزارش‌های سیاستی و ادبیات پژوهشی داخل کشور و تجارب پیشرو بین‌المللی در بازه زمانی سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳ خورشیدی (برابر با ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ میلادی) پرداخته است. تحلیل داده‌ها با محوریت چالش‌ها و زیست‌بوم آموزشی معلمان در نظام تعلیم و تربیت کشور و در چهار بُعد پداگوژیک، فناورانه–زیرساختی، روان‌شناختی–حرفه‌ای و اخلاقی–ارزشیابی به شیوه تحلیل مضمون انجام پذیرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد اثربخشی زیست‌بوم نوین مشروط به دو شرط هم‌زمان است: نخست، گذار معلم از نقش «انتقال‌دهنده دانش» به نقش «طراح تجربه یادگیری، تسهیل‌گر تعاملات شناختی و راهنمای یادگیری داده‌محور»؛ و دوم، فراهم‌شدن پشتوانه سیاستی و سازمانی برای توانمندسازی حرفه‌ای معلمان، مدیریت بار کاری و عدالت در دسترسی. در پایان، ماتریسی تحلیلی از فرصت‌ها، چالش‌ها و راهکارها و نیز الگوی سه‌سطحی توانمندسازی (سیاستی–مدیریتی، توانمندسازی حرفه‌ای و اقدام کلاسی) برای مدارس نوین ارائه می‌شود.