این پژوهش یک مطالعه نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه دانش‌آموزان دوره اول ابتدایی شهر پیشوا در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ تشکیل دادند که از میان آنها ۴۰ نفر به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۲۰ نفر) و کنترل (۲۰ نفر) قرار گرفتند. گروه آزمایش به مدت ۸ جلسه ۶۰ دقیقه‌ای تحت آموزش مبتنی بر روش تدریس مشارکتی با الهام از اصول پنج‌گانه یادگیری مشارکتی جانسون و جانسون (۱۹۹۹) و سازگار با مبانی حقوق بشر اسلامی قرار گرفتند. ابزارهای مورد استفاده شامل پرسشنامه تفکر انتقادی واتسون و گیلزر و پرسشنامه تفکر اکتشافی چن و همکاران بودند که در دو نوبت پیش‌آزمون و پس‌آزمون توسط شرکت‌کنندگان تکمیل شدند. داده‌های جمع‌آوری شده با استفاده از آزمون‌های تحلیل کوواریانس در نرم‌افزار SPSS تجزیه و تحلیل شدند.
نتایج پژوهش نشان داد که روش تدریس مشارکتی تأثیر مثبت و معناداری بر پرورش تفکر انتقادی در دانش‌آموزان دوره اول ابتدایی داشته است. همچنین یافته‌ها حاکی از آن بود که روش تدریس مشارکتی تأثیر مثبت و معناداری بر پرورش تفکر اکتشافی در دانش‌آموزان دوره اول ابتدایی داشته است. به عبارت دیگر، نمرات پس‌آزمون گروه آزمایش در هر دو متغیر تفکر انتقادی و تفکر اکتشافی نسبت به گروه کنترل افزایش معناداری نشان داد که حاکی از اثربخشی مداخله آموزشی مبتنی بر روش تدریس مشارکتی با تکیه بر مبانی حقوق بشر اسلامی می‌باشد.
روش تدریس مشارکتی با تکیه بر مبانی حقوق بشر اسلامی می‌تواند به عنوان یک رویکرد آموزشی مؤثر برای پرورش تفکر انتقادی و اکتشافی در دانش‌آموزان دوره اول ابتدایی در نظر گرفته شود و مدارس و مؤسسات آموزشی باید گنجاندن این روش را در برنامه‌های درسی خود مورد توجه قرار دهند.