رابطۀ مريد و مراد در عرفان و تصوف اسلامي از مباني مهم و انکار نشدني است و ريشه در اصل ولايت عرفاني دارد همچنين بر اساس همين رابطه است که آموزش‌هاي عرفاني از نسلي به نسلي ديگر توسط شيخ، مراد، مريد و ولي انتقال داده مي‌شود. رابطۀ مريد و مراد در عرفان و تصوف، بر اساس بينش‌ها و کنش‌هايي شکل مي‌گيرد که بررسي آنها بي‌بررسي زمينه‌هاي شکل‌گيري آنها ناممکن است يا دست¬کم صورت علمي ندارد. معرفت از شناسي از حوزه‌هاي مهم زندگي هر فرد، گروه يا قوم است که بسياري از رفتار و اعمال او را جهت مي‌بخشد. بر اين اساس پرسش ما اين است که چه مباني معرفت‌شناختي‌اي موجب پيوستگي رابطۀ مريد و مراد در فرهنگ عرفاني و به طور کلي فرهنگ ايراني و اسلامي شده است. بر اين اساس و به روش تحليلي ـ توصيفي، دريافتيم که معرفت‌شناسي ايراني _ اسلامي و نوع نگاه قوم ايراني به علم، توليد علم و دايره‌ي استنادهاي علمي، به گونه‌اي است که زمينۀ ايجاد نوعی از رابطۀ مريد و مراد و پيوستگي آن را (فارغ از کیفیت نتیجه) فراهم مي‌کند. اين امر در صورت کج‌فهمي و کجروي در همان نظام معرفت‌شناختي به افراط در رابطۀ مريد و مراد و تسليم‌ها و سرسپردگي‌هاي بي‌مبنا و غيرضروري مي‌انجامد.