عشق به عنوان بن‌مایه‌ای بنیادین در ادبیات جهان، در دو شاهکار «بهشت گمشده» جان میلتون و غزلیات حافظ جایگاهی محوری دارد. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و در چارچوب ادبیات تطبیقی (مکتب آمریکایی) به بررسی مفهوم عشق در این دو اثر می‌پردازد و می‌کوشد به این پرسش پاسخ دهد که عشق در اندیشه میلتون و حافظ چه شباهت‌ها و تفاوت‌های بنیادینی دارد. یافته‌ها نشان می‌دهد که میلتون عشق را در مراتب پنج‌گانه و در چارچوب الهیات مسیحی و روایت خطی خلقت، سقوط و رستگاری تعریف می‌کند. او عشق پاک پیش از سقوط را از عشق شهوانی پس از آن جدا می‌داند و عشق حقیقی را نردبانی برای عروج به سوی خدا معرفی می‌کند. در مقابل، حافظ عشق را نه یک مرحله، که اصل و جوهر آفرینش می‌داند. عشق در اندیشه او نیرویی ازلی و هستی‌بخش است که عقل را در حیرت فرو می‌برد و انسان را از تعلقات دنیوی رها می‌سازد. هر دو شاعر عشق را نیرویی تعالی‌بخش می‌دانند، اما میلتون آن را در مسیر اطاعت و قانون الهی تعریف می‌کند و حافظ آن را با رندی، مستی و امید به رحمت بی‌دریغ پیوند می‌زند.