منظومه «خسرو و شیرین» اثر نظامی گنجوی، بازتاب‌دهنده‌ی یکی از عمیق‌ترین تجربیاتِ روانی در ادبیات غنایی فارسی است که در آن، تکاملِ شخصیتِ قهرمان داستان از مرحله‌ی خودشیفتگیِ ابتدایی به مرحله‌ی مسئولیت‌پذیریِ اجتماعی و بلوغِ عاطفی روایت می‌شود. پژوهش حاضر با هدفِ واکاویِ روان‌شناختیِ این گذار، به تحلیلِ مراحلِ رشدِ درونیِ خسرو پرویز می‌پردازد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که عشقِ خسرو در آغازِ منظومه، عشقی ابژه‌محور و مبتنی بر تملکِ تصویرِ ذهنی است که ریشه در خودشیفتگیِ مفرطِ دورانِ کودکیِ روانی دارد. با این حال، ایستادگیِ اخلاقیِ شیرین به مثابه‌ی «آینه‌ی حقیقت» و همچنین رنج‌هایِ ناشی از دورانِ تبعید و مسئولیت‌هایِ حاکمیتی، خسرو را وادار به بازنگری در ارزش‌هایِ فردی و گذار از ساحتِ غریزه به ساحتِ خرد می‌کند. این مقاله با روشِ توصیفی-تحلیلی و با ارجاع به ابیاتِ کلیدی، استدلال می‌کند که نظامی، شیرین را نه به عنوان یک معشوقِ منفعل، بلکه به عنوان یک مربیِ تربیتی معرفی کرده که مسیرِ رسیدن به بلوغِ روانی و کمالِ اخلاقی را برای خسرو هموار می‌سازد. در نهایت، خسرو با پشت‌سر گذاشتنِ خودمحوری، به پیوندی یگانه میانِ قدرتِ سیاسی و کمالِ انسانی دست می‌یابد که نشانگرِ فرآیندِ موفقِ فردیت‌یافتگی در ساحتِ عشق است.