«بهشت گمشده» جان میلتون و دیوان حافظ، دو شاهکار از سنت‌های ادبی غرب و شرق، در ظاهر تفاوت‌های بنیادین دارند؛ اما در باطن به دغدغه‌های مشترک انسانی پرداخته‌اند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد ادبیات تطبیقی (مکتب آمریکایی) به بررسی سه بن‌مایه محوری «درد و رنج»، «عشق» و «نسبت انسان و خدا» در این دو اثر می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که میلتون رنج را حاصل گناه نخستین و عدالت الهی، عشق را نردبان عروج به سوی خدا و انسان را موجودی مختار می‌داند. در مقابل، حافظ درد را سرمایه عرفانی و نشان لیاقت، عشق را نیروی هستی‌بخش پیش از زمان و خدا را غفار و غیوری می‌داند که رابطه‌اش با انسان، عاشقانه است. این پژوهش نشان می‌دهد که ادبیات می‌تواند پلی برای تفاهم میان‌فرهنگی و درک مشترک از مسائل بنیادین وجود باشد.