پیشرفت شتابان فناوری‌های هوش مصنوعی، به‌ویژه هوش مصنوعی مولد، تحولات بنیادینی را در نظام‌های آموزشی جهان رقم زده است. این فناوری با بهره‌گیری از مدل‌های زبانی بزرگ و الگوریتم‌های یادگیری عمیق، قابلیت تولید محتوای آموزشی، طراحی فعالیت‌های یادگیری، ارائه بازخورد هوشمند و پشتیبانی از آموزش فردمحور را فراهم ساخته و به یکی از مهم‌ترین فناوری‌های تحول‌آفرین در آموزش و پرورش تبدیل شده است. از سوی دیگر، تحقق عدالت آموزشی و فراهم‌سازی فرصت‌های برابر یادگیری برای همه فراگیران، از اهداف اساسی نظام‌های آموزشی و از ارکان هدف چهارم توسعه پایدار سازمان ملل متحد به شمار می‌رود. با وجود ظرفیت‌های گسترده هوش مصنوعی مولد، بهره‌گیری اثربخش از آن مستلزم شناخت فرصت‌ها، چالش‌ها و الزامات اجرایی است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش هوش مصنوعی مولد در شخصی‌سازی یادگیری و تبیین ظرفیت‌های آن در تحقق عدالت آموزشی و توسعه پایدار نظام آموزش و پرورش انجام شد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی است. داده‌های پژوهش از طریق مطالعه کتابخانه‌ای، بررسی مقالات علمی، اسناد سیاستی، گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی و منابع معتبر داخلی و خارجی در حوزه هوش مصنوعی مولد، یادگیری شخصی‌سازی‌شده و عدالت آموزشی گردآوری شد. سپس با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی، یافته‌ها در قالب محورهای اصلی شامل قابلیت‌های آموزشی، نقش در تحقق عدالت آموزشی، چالش‌های اخلاقی و الزامات سیاست‌گذاری تحلیل و تفسیر شدند.یافته‌های پژوهش نشان داد که هوش مصنوعی مولد می‌تواند از طریق تولید محتوای آموزشی متناسب با ویژگی‌های فردی، طراحی مسیرهای یادگیری انعطاف‌پذیر، ارائه بازخورد آنی، افزایش مشارکت یادگیرندگان، حمایت از دانش‌آموزان دارای نیازهای ویژه و توسعه دسترسی به منابع آموزشی، زمینه تحقق یادگیری شخصی‌سازی‌شده را فراهم کند. همچنین این فناوری ظرفیت کاهش بخشی از نابرابری‌های آموزشی، به‌ویژه در مناطق محروم و گروه‌های آسیب‌پذیر، را دارد و می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای کیفیت آموزش ایفا کند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که هوش مصنوعی مولد، در صورت به‌کارگیری هدفمند، مسئولانه و مبتنی بر اصول اخلاقی، می‌تواند به‌عنوان ابزاری راهبردی برای توسعه یادگیری شخصی‌سازی‌شده، ارتقای کیفیت آموزش، افزایش مشارکت یادگیرندگان و تحقق عدالت آموزشی مورد استفاده قرار گیرد. دستیابی به این ظرفیت مستلزم توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، تدوین سیاست‌های حمایتی و حقوقی، آموزش و توانمندسازی معلمان، کاهش شکاف دیجیتال و استقرار نظام‌های نظارتی مناسب است.