این مطالعه به بررسی پراکنش فضایی و ساختار جوامع ماکروبنتوزها در بخش ساحلی دریای خزر از شرق تا غرب (گمیشان، بندرترکمن، بابلسر، سرخرود، نور، سی‌سنگان، چالوس، رامسر، انزلی و لیسار) می‌پردازد. در مجموع شش گونه ماکروبنتوز شامل چهار گونه پرتار (Alitta succinea، Streblospio gynobranchiata، Hediste diversicolor وCapittella sp. )، یک گونه کم‌تار (Potamothrix vejdovskyi) و یک گونه آمفی‌پود (Pontogammarus sp.) شناسایی شدند. نتایج فیزیکوشیمیایی نشان‌دهنده تفاوت‌های معنادار در شرایط محیطی بود؛ شوری از ۱۱.۸۷ در لیسار تا ۴۲ در بندرترکمن متغیر بود و ترکیب رسوبات نیز تفاوت چشمگیری داشت. تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) نشان داد که دو عامل اصلی شوری و درصد شن بیشترین تأثیر را بر تنوع شرایط محیطی دارند. از نظر تنوع زیستی، ایستگاه‌های شرقی با بیشترین تعداد گونه‌ها (۴ گونه) و بالاترین مقادیر شاخص‌های مارگالف (۱.۸۶ و ۱.۴۴) و شانون (۱.۳۳ و ۱.۲۱) نسبت به ایستگاه‌های مرکزی و غربی که عمدتاً تک‌گونه‌ای بودند و شاخص‌های تنوع پایین داشتند، برتری داشتند. آزمون DistLM تأثیر معنادار درصد شن (۳۷.۹٪) و گراول (۳۶.۷٪) را بر پراکنش ماکروبنتوزها تأیید کرد، که اهمیت ویژگی‌های فیزیکوشیمیایی رسوبات را در ساختار جوامع کفزی دریای خزر برجسته می‌سازد. این نتایج نشان‌دهنده حساسیت اکوسیستم ساحلی دریای خزر به تغییرات زیست‌محیطی و نقش کلیدی ترکیب رسوبات در حفظ تنوع و تراکم ماکروبنتوزها است که می‌تواند راهنمایی برای مدیریت پایدار این زیستگاه‌های ارزشمند باشد.