فساد ورزشی در ایران پدیده‌ای چندبعدی و ساختاری است که بیش از عوامل اقتصادی و مدیریتی، از عوامل سیاسی و اجتماعی تأثیر می‌پذیرد. این پژوهش با هدف بررسی نقش عوامل سیاسی (دخالت نهادهای قدرت، استفاده ابزاری از ورزش برای اهداف ایدئولوژیک و فشارهای بیرونی) و عوامل اجتماعی (نابرابری فرصت‌ها، تعصب‌های قومی و منطقه‌ای، فشار افکار عمومی برای پیروزی به هر قیمت) در بروز فساد، تحلیل چالش‌های ناشی از آن و ارائه پیشنهادهای نهادی برای پیشگیری انجام شد. روش پژوهش کیفی و از نوع تحلیل مضمون بود. جامعه آماری شامل اساتید، مدیران ورزشی، جامعه‌شناسان و روان‌شناسان با حداقل ۱۰ سال تجربه بود و با نمونه‌گیری هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری، ۱۲ نفر انتخاب شدند. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق گردآوری و با نرم‌افزار NVivo تحلیل شد؛ در مجموع ۲۱۰ کد اولیه استخراج گردید که به سه تم اصلی «عوامل فساد»، «چالش‌ها» و «پیشنهادهای نهادی» دسته‌بندی شدند. نتایج نشان داد عوامل سیاسی و اجتماعی در یک رابطه هم‌افزا عمل کرده و چرخه‌ای مخرب ایجاد می‌کنند که منجر به کاهش اعتماد عمومی، تضعیف انگیزه ورزشکاران، آسیب به اعتبار بین‌المللی، ایجاد فضای غیررقابتی و تخریب ساختارهای مدیریتی می‌شود. مهم‌ترین پیشنهادهای نهادی شامل نظارت کاملاً مستقل و فراقوه‌ای، جداسازی ساختاری سیاست از ورزش، فرهنگ‌سازی اخلاقی از سطوح پایه، ایجاد کانال‌های امن گزارش‌دهی، شفافیت کامل مالی و همکاری اجباری با نهادهای بین‌المللی ضدفساد است. نتیجه‌گیری کلی پژوهش این است که تا زمانی که ورزش از ابزار سیاسی و میدان جبران نابرابری‌های اجتماعی خارج نشود، فساد به یک ساختار پذیرفته‌شده تبدیل خواهد شد و پیشگیری واقعی تنها با جراحی ساختاری، فرهنگی و نظارتی همزمان امکان‌پذیر است.