هدف این پژوهش، ارزیابی هویت اجتماعی ورزشکاران معلول بر اساس مکانیسم هاي شناختی-اجتماعی ورزشکاران جانباز و معلول بود. اهمیت مطالعه ناشی از نقش هویت اجتماعی در ارتقای احساس تعلق، انگیزش و مشارکت اجتماعی این گروه است و بررسی تعامل مکانیسم‌های شناختی-اجتماعی با عوامل اقتصادی و طبقات اجتماعی می‌تواند راهکارهایی برای تقویت هویت اجتماعی فراهم کند. روش تحقیق، کاربردی و از نوع توصیفی–پیمایشی بود. جامعه آماری شامل 700 ورزشکار جانباز و معلول استان آذربایجان‌غربی بود که با استفاده از فرمول کوکران، 248 نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های استاندارد هویت اجتماعی، هویت ورزشی، خودکارآمدی و پرسشنامه محقق‌ساخته بر اساس نظریه رفتار برنامه‌ریزی‌شده جمع‌آوری شد و تحلیل داده‌ها شامل آمار توصیفی، تحلیل عاملی تأییدی، مدل‌سازی معادلات ساختاری با روش حداقل مربعات جزئی (PLS) و تحلیل چندگروهی (MGA) بود. یافته‌ها نشان دادند که مکانیسم‌های شناختی-اجتماعی، هویت ورزشی، خودکارآمدی، وضعیت اجتماعی-اقتصادی و سرمایه اقتصادی تأثیر مثبت و معناداری بر هویت اجتماعی دارند. مؤلفه‌های برنامه‌ریزی، کنترل و قصد در پیش‌بینی هویت اجتماعی نقش اساسی داشته و مؤلفه برنامه‌ریزی بیشترین سهم را در تبیین واریانس هویت اجتماعی (≈55%) دارد. تحلیل چندگروهی نیز نشان داد اثر مکانیسم‌های شناختی-اجتماعی بر هویت اجتماعی با توجه به طبقات اجتماعی متفاوت است؛ به‌گونه‌ای که شدت اثر در طبقات بالا بیشتر و در طبقات پایین کمتر است، هرچند در همه گروه‌ها معنادار باقی می‌ماند. هویت ورزشی نیز نقش مستقیم و میانجی در تقویت هویت اجتماعی ایفا می‌کند.هویت اجتماعی ورزشکاران جانباز و معلول تحت تأثیر مستقیم مکانیسم‌های شناختی-اجتماعی، خودکارآمدی، وضعیت اقتصادی و هویت ورزشی قرار دارد و طبقه اجتماعی نقش تعدیل‌گر این رابطه را ایفا می‌کند.