خشونت در محیط‌های آموزشی یکی از چالش‌های مهم نظام تعلیم و تربیت است که پیامدهای منفی متعددی بر کیفیت یادگیری و سلامت روانی دانش‌آموزان بر جای می‌گذارد. این اقدام‌پژوهی با هدف بررسی نقش آموزش مفاهیم اولیه حقوقی و حقوق شهروندی در پیشگیری از خشونت دانش‌آموزی در مقطع متوسطه اول، در یکی از مدارس شهرستان فریمان استان خراسان رضوی انجام شد. روش کار مبتنی بر رویکرد اقدام‌پژوهی و اجرای یک برنامه آموزشی مداخله‌ای بود که شامل برگزاری جلسات آموزشی درباره حقوق فردی و اجتماعی، قانون‌مداری، احترام به حریم دیگران و روش‌های حل مسالمت‌آمیز اختلاف‌ها می‌شد. جامعه پژوهش شامل کلیه دانش‌آموزان پایه‌های هفتم تا نهم مدرسه مورد مطالعه بود که به‌صورت گروهی و بدون استفاده از ابزار پرسشنامه، با مشاهده مستقیم، گفتگو و بررسی تغییرات رفتاری ارزیابی شدند. پس از اجرای برنامه، تغییرات قابل توجهی در کاهش رفتارهای پرخاشگرانه، افزایش روحیه همکاری و بهبود روابط بین دانش‌آموزان مشاهده شد. نتایج نشان داد که آگاهی‌بخشی حقوقی و پرورش مهارت‌های شهروندی، علاوه بر کاهش خشونت، باعث ارتقاء حس مسئولیت‌پذیری و اعتماد متقابل در محیط مدرسه می‌شود. بحث پژوهش نشان می‌دهد که یکی از علل اصلی بروز خشونت، ناآگاهی از حقوق و مسئولیت‌های فردی و اجتماعی است و آموزش ساختاریافته می‌تواند این خلأ را جبران کند. مقایسه با مطالعات مشابه نشان داد که استفاده از زبان ساده، مثال‌های واقعی و فعالیت‌های مشارکتی، اثربخشی آموزش را افزایش می‌دهد. در نتیجه‌گیری، تأکید می‌شود که آموزش مفاهیم حقوقی و شهروندی باید به‌عنوان بخشی دائمی از برنامه تربیتی مدارس در نظر گرفته شود و معلمان در این مسیر نقش کلیدی دارند. توصیه می‌شود که این رویکرد در سایر مدارس و مناطق نیز اجرا و اثرات بلندمدت آن ارزیابی شود تا الگویی پایدار برای پیشگیری از خشونت دانش‌آموزی فراهم گردد.