ارزیابی فضای شهری پیرامون آب انبارهای شهر تاریخی لار به مثابه قلمرو همگانی
پژوهش حاضر با هدف ارزیابی فضای شهری پیرامون آبانبارهای شهر تاریخی لار به مثابه قلمرو همگانی و بررسی وضعیت موجود این فضاها در راستای بهبود کیفیت و تقویت نقش آنها در ساختار شهری انجام شده است. آبانبارها بهواسطه عملکرد و موقعیت قرارگیری خود، در گذشته نقش مؤثری در شکلگیری رفتارها و تعاملات اجتماعی داشتهاند، اما امروزه با پیشرفت فناوری و تغییر سبک زندگی، بخشی از اهمیت و کارکرد گذشته خود را از دست دادهاند. در این راستا، ضمن بررسی مبانی نظری مرتبط با فضاهای شهری و قلمرو همگانی، معیارها و شاخصهای ارزیابی استخراج شده و نقش آبانبارهای تاریخی در ساختار فضایی شهر و کیفیت فضای پیرامونی آنها مورد بررسی قرار گرفته است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد پیمایشی است. ابتدا با بررسی مبانی نظری، معیارها و شاخصهای ارزیابی فضای شهری پیرامون آبانبارها در سه بعد زیباییشناسی و کالبدی، فعالیت و کاربری و معنایی استخراج شدند. گردآوری دادهها با استفاده از مطالعات کتابخانهای، مشاهده و پرسشنامه انجام شده و پاسخهای 150 نفر از استفادهکنندگان فضای پیرامون آبانبارها با استفاده از نرمافزار SPSS و از طریق آمار توصیفی و استنباطی تحلیل شدهاند. پس از بررسی پایایی پرسشنامه با استفاده از آلفای کرونباخ و تحلیل آمار توصیفی، آزمون نرمال بودن و آزمون تکنمونهای برای ارزیابی ابعاد پژوهش انجام شد.نتایج نشان میدهد میانگین بعد زیباییشناسی و کالبدی برابر با ۲٫۱۲ و میانگین بعد فعالیت و کاربری برابر با ۲٫۴۵ است که هر دو پایینتر از حد وسط قرار دارند. در مقابل، بعد معنایی با میانگین ۳٫۳۶ بالاتر از حد وسط ارزیابی شده است. همچنین، ارزیابی موردی آبانبارهای سیدعباس، سیدجعفر، قنبربیگی و آبفروشان شهر لار نشان میدهد که شاخصهای تصویر ذهنی، نقش نشانهای و نمادین، حس تعلق و اعتقادات دینی و آدابورسوم از وضعیت مطلوبی برخوردارند؛ درحالیکه جریان مراسم و جشنهای عمومی در پیرامون این آبانبارها وضعیت نامطلوبی دارد. بر این اساس، نتایج پژوهش بر ضرورت توجه به بهبود کیفیت کالبدی و عملکردی فضای پیرامونی آبانبارها، در کنار حفظ ارزشهای معنایی و فرهنگی آنها، تأکید دارد.