تبیین نقش میانجی هویت اسلامی–ایرانی در رابطه بین شیوه اداره کلاس توسط معلم و مهارتهای اجتماعی دانشآموزان: ارائه یک مدل مفهومی مبتنی بر نظریههای مدیریت کلاس، هویت اجتماعی و بومشناسی رشد
کلاس درس یکی از مهمترین محیطهای تربیتی و اجتماعی است که در کنار انتقال دانش، در جامعهپذیری، شکلگیری هویت و رشد مهارتهای اجتماعی دانشآموزان نقش دارد. در این میان، شیوه اداره کلاس توسط معلم میتواند از طریق کیفیت تعاملات، مشارکت، حمایت، عدالت، احترام متقابل و فرصتهای مسئولیتپذیری، بر تجربه اجتماعی و تربیتی دانشآموزان اثرگذار باشد. با وجود شواهد موجود درباره ارتباط مدیریت کلاس با پیامدهای اجتماعی دانشآموزان، سازوکارهای هویتی تبیینکننده این رابطه، بهویژه در بافت فرهنگی و تربیتی ایران، کمتر در قالب چارچوبی مفهومی بررسی شده است. ازاینرو، مقاله حاضر با هدف تبیین نقش میانجی هویت اسلامی–ایرانی در رابطه میان شیوه اداره کلاس توسط معلم و مهارتهای اجتماعی دانشآموزان تدوین شد. این مقاله با رویکرد نظری و با استفاده از مطالعه اسنادی و مرور و تحلیل منابع و مطالعات مرتبط انجام شد. چارچوب نظری مقاله بر نظریه مدیریت کلاس ولفگانگ و گلیکمن، نظریه هویت اجتماعی تاجفل و نظریه بومشناختی رشد برونفنبرنر استوار است و از دیدگاه یادگیری اجتماعی باندورا و الگوی مهارتهای اجتماعی گرشام و الیوت نیز برای تبیین روابط میان متغیرها استفاده شد. تحلیل نظری نشان داد که شیوه اداره کلاس مبتنی بر مشارکت، حمایت، احترام، عدالت و مسئولیتپذیری میتواند با ایجاد تجربه مثبت از تعامل و تعلق، با تقویت ادراک دانشآموز از مؤلفههای هویت اسلامی–ایرانی ارتباط داشته باشد. همچنین، تقویت این ادراک هویتی میتواند با رفتارهای اجتماعی مطلوب، از جمله همکاری، همدلی، خودکنترلی و ابراز وجود، مرتبط باشد. بر این اساس، مدل مفهومی مقاله شامل مسیر مستقیم شیوه اداره کلاس به مهارتهای اجتماعی و مسیر غیرمستقیم آن از طریق هویت اسلامی–ایرانی است. در نتیجه، هویت اسلامی–ایرانی میتواند بهعنوان سازوکاری نظری میان محیط تربیتی کلاس و رفتار اجتماعی دانشآموزان در نظر گرفته شود. با توجه به ماهیت نظری مقاله، روابط پیشنهادی نیازمند آزمون تجربی است و مدل ارائهشده میتواند مبنایی برای مطالعات میدانی، توانمندسازی معلمان و طراحی مداخلات تربیتی در راستای تقویت همزمان مهارتهای اجتماعی و هویتی دانشآموزان باشد.
