افزایش تراکم جمعیتی و گسترش ساخت‌وسازهای بلندمرتبه، مجتمع‌های مسکونی را به یکی از مهم‌ترین تیپ‌های سکونت در شهرهای معاصر بدل کرده است؛ با این حال، وابستگی این بناها به سامانه‌های مکانیکی و نادیده‌گرفتن منطق اقلیمی، اغلب به افزایش مصرف انرژی و افت آسایش حرارتی ساکنان منجر می‌شود. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف تدوین چارچوب مفهومی معماری پایدار برای بهبود آسایش حرارتی و کاهش مصرف انرژی در مجتمع‌های مسکونی بلندمرتبه انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، کیفی و توصیفی ـ تحلیلی است و با تکیه بر مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل محتوای منابع مرتبط با معماری پایدار، طراحی اقلیمی، بهره‌وری انرژی و آسایش حرارتی سامان یافته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که ارتقای عملکرد حرارتی در این نوع مجتمع‌ها صرفاً وابسته به فناوری‌های نوین نیست، بلکه حاصل برهم‌کنش مؤلفه‌هایی همچون جهت‌گیری مناسب، فرم و نسبت‌های حجمی، پوسته هوشمند، کنترل تابش، تهویه طبیعی، مصالح با ظرفیت حرارتی مناسب و سازمان‌دهی درست فضاهاست. نتایج پژوهش بیانگر آن است که معماری پایدار در مجتمع‌های بلندمرتبه باید به‌صورت یک نظام یکپارچه و چندلایه فهم شود که هم‌زمان بر کاهش بار انرژی، افزایش آسایش محیطی و بهینه‌سازی کیفیت سکونت اثر می‌گذارد. چارچوب مفهومی پیشنهادی می‌تواند مبنایی برای طراحی، ارزیابی و بازنگری در الگوهای مسکن بلندمرتبه با تأکید بر پاسخ‌گویی اقلیمی و پایداری عملکردی باشد.