رشد شتابان شهرنشینی و کمبود روزافزون زمین در کلان‌شهرها، توسعه‌ی سکونت‌گاه‌های بلندمرتبه و اتخاذ رویکرد شهرسازی عمودی را به امری اجتناب‌ناپذیر بدل کرده است؛ با این حال، بلندمرتبه‌سازی بدون برنامه‌ریزی و طراحی مناسب کالبدی، غالباً به افت شدید کیفیت زیست شهری و انزوای اجتماعی ساکنان منجر می‌شود. هدف اصلی این پژوهش، تدوین یک چارچوب مفهومی و تحلیلی برای شهرسازی عمودی پایدار با تمرکز بر بهینه‌سازی ابعاد پنج‌گانه‌ی کیفیت زیست شهری (شامل کیفیت محیطی، تعاملات اجتماعی، کارایی عملکردی، ایمنی و امنیت، و فضاهای باز و سبز) از طریق راهبردهای طراحی مبتنی بر عملکرد است. این تحقیق با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد کیفی، بر پایه‌ی مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل محتوای متون و پیشینه‌های معتبر استوار است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که پایداری در معماری عمودی نباید صرفاً به معیارهای کاهش مصرف انرژی محدود شود، بلکه باید به‌عنوان یک سامانه‌ی عملکردمحور تعریف گردد که در آن راهبردهای طراحی پایدار (نظیر بهینه‌سازی نور و تهویه طبیعی، ادغام عناصر سبز و طبیعت در ارتفاع، و سازمان‌دهی فضاهای مشترک و نیمه‌عمومی) مستقیماً ابعاد مختلف زیست‌پذیری کالبدی و اجتماعی را ارتقا می‌دهند. در نهایت، چارچوب محاسباتی پیشنهادی با تبدیل مفاهیم کیفی و انتزاعی به معیارهای سنجش‌پذیر فضایی، بستری را برای ارزیابی پیش از ساخت و بهینه‌سازی چندمعیاره‌ی مجتمع‌های مسکونی بلندمرتبه فراهم می‌کند تا تعادلی پایدار میان تراکم ساختمانی و کیفیت زندگی برقرار سازد.