حرفه معماری و مهندسی ساختمان از جمله حرفه‌هایی است که تصمیم‌های آن آثار مستقیم و بلندمدتی بر ایمنی، سلامت، آسایش، کیفیت محیط ساخته‌شده و منافع عمومی دارد. در عین حال، این حرفه در بستری اقتصادی فعالیت می‌کند که در آن عواملی همچون کسب درآمد، جذب پروژه، حفظ کارفرما، کاهش هزینه‌های ساخت و افزایش سودآوری پروژه نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. از این رو، یکی از چالش‌های اساسی حرفه معماری و نظام مهندسی، ایجاد تعادل میان منافع اقتصادی مشروع متخصصان و الزامات اخلاقی و مسئولیت اجتماعی آنان است.
هدف پژوهش حاضر، تحلیل ابعاد تعارض میان منافع اقتصادی و اصول اخلاقی در حرفه معماری و نظام مهندسی ایران و ارائه راهکارهایی برای مدیریت این تعارض است. پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل اسنادی ـ تحلیلی انجام شده است. منابع مورد بررسی شامل قوانین و مقررات نظام مهندسی ایران، کدهای اخلاق حرفه‌ای معماری، اسناد بین‌المللی مدیریت تعارض منافع و مطالعات علمی حوزه اخلاق حرفه‌ای و صنعت ساخت‌وساز است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تعارض منافع را نمی‌توان صرفاً نتیجه رفتار غیراخلاقی افراد دانست، بلکه این پدیده از تعامل عوامل فردی، اقتصادی، سازمانی و ساختاری ناشی می‌شود. فشار اقتصادی، وابستگی به کارفرما، دریافت منافع جانبی، هم‌زمانی نقش‌های حرفه‌ای، مشارکت در شرکت‌های مرتبط با پروژه، ضعف شفافیت و ناکارآمدی برخی سازوکارهای نظارتی از مهم‌ترین زمینه‌های ایجاد تعارض منافع هستند. در صنعت ساخت‌وساز نیز تعارض منافع، دریافت هدایا و رشوه و سایر رفتارهای غیراخلاقی می‌توانند کیفیت پروژه و اعتماد ذی‌نفعان را تحت تأثیر قرار دهند (Shah & Alotaibi, 2018).
از سوی دیگر، چارچوب‌های حرفه‌ای بین‌المللی بر شناسایی، افشا، مدیریت و در موارد ضروری حذف تعارض تأکید دارند (Liao, 2013; OECD, 2004). بر اساس یافته‌های پژوهش، ایجاد سامانه شفاف ثبت تعارض منافع، تقویت استقلال حرفه‌ای، اصلاح نظام ارجاع کار، آموزش سناریومحور اخلاق حرفه‌ای، حمایت از گزارش‌دهندگان تخلف و تفکیک نقش‌های متعارض می‌تواند به کاهش تعارض منافع در حرفه معماری و نظام مهندسی ایران کمک کند.