بناهای تاریخی به‌عنوان مصادیق ارزشمند میراث معماری، واجد ارزش‌های تاریخی، فرهنگی، کالبدی و هویتی‌اند و احیای آن‌ها مستلزم ایجاد تعادل میان پاسخ‌گویی به نیازهای معاصر و صیانت از ارزش‌های اصیل اثر است. در سال‌های اخیر، فناوری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی با قابلیت تحلیل داده‌های تاریخی و کالبدی، پردازش تصاویر، شناسایی آسیب‌ها، مستندسازی و بازآفرینی دیجیتال، ظرفیت‌های جدیدی را در حوزه حفاظت و احیای میراث معماری فراهم کرده‌اند. با وجود این ظرفیت‌ها چگونگی انطباق خروجی‌های این فناوری با الزامات حفاظت، اصالت و هویت معماری همچنان نیازمند تبیین است. پژوهش حاضر با هدف تبیین رویکردی حفاظت‌محور برای کاربرد هوش مصنوعی در احیای بناهای تاریخی و بررسی الزامات آن در حفظ اصالت و هویت معماری انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای است و با بررسی ادبیات نظری حفاظت و مرمت و مطالعات معاصر مرتبط با هوش مصنوعی و میراث معماری انجام شده است. یافته‌های پژوهش چارچوبی چهارسطحی شامل: شواهد، تحلیل، ارزیابی حفاظتی و مداخله را برای کاربرد هوش مصنوعی در احیای بناهای تاریخی پیشنهاد می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که خروجی‌های هوش مصنوعی، به‌ویژه در بازآفرینی دیجیتال باید به‌عنوان ابزار پشتیبان شناخت و تصمیم‌سازی مورد استفاده قرار گیرند و جایگزین قضاوت تخصصی مرمت نشوند. بر این اساس اعتبارسنجی داده‌ها امکان بررسی مبنای تولید نتایج، تعیین میزان قطعیت، تمایز میان بخش‌های مبتنی بر شواهد و بخش‌های فرضی یا تفسیری و ارزیابی متخصصان حفاظت و مرمت، از الزامات اساسی کاربرد این فناوری محسوب می‌شوند. در نهایت رویکرد حفاظت‌محور به هوش مصنوعی می‌تواند با افزایش دقت شناخت و کاهش عدم‌قطعیت و پشتیبانی از انتخاب مداخلات سازگار، زمینه بهره‌گیری از ظرفیت‌های فناوری را بدون تضعیف اصالت و هویت معماری بناهای تاریخی فراهم سازد.