ﻗﻠﻌﻪﻫﺎي ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻧﻤﺎدﻫﺎي ﻣﻌﻤﺎري ﻧﻈﺎﻣﯽ در ﮐﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ، ﺑﺨﺶ ﻣﻬﻤﯽ از ﻣﯿﺮاث ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ اﻧﺴﺎن ﺑﻪﺷﻤﺎر ﻣﯽآﯾﻨﺪ. اﯾﻦ ﻗﻠﻌﻪﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﺪف دﻓﺎع از ﺳﺮزﻣﯿﻦ ﻫﺎ در ﺑﺮاﺑﺮ ﺣﻤﻼت دﺷﻤﻨﺎن ﻃﺮاﺣﯽ و ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه اﻧﺪ.
وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﮐﻠﯿﺪي ﻗﻠﻌﻪﻫﺎي ﺗﺎرﯾﺨﯽ:اﯾﻦ ﻗﻠﻌﻪﻫﺎ ﺑﺎ دﯾﻮارﻫﺎ و اﺳﺘﺤﮑﺎﻣﺎت ﻣﺴﺘﺤﮑﻢ، ﻓﻀﺎي داﺧﻠﯽ ﺧﻮد را از ﺣﻤﻼت دﺷﻤﻦ ﺣﻔﻆ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ. ﻣﺼﺎﻟﺢ ﺑﻪﮐﺎررﻓﺘﻪ و ﻃﺮاﺣﯽ ﻣﻬﻨﺪﺳﯽﺷﺪه، ﻗﺪرت ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺣﻤﻼت را اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯽدﻫﺪ. وروديﻫﺎ ﺑﻪﮔﻮﻧﻪاي ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ ﮐﻪ دﺳﺘﺮﺳﯽ دﺷﻤﻦ ﺑﻪ داﺧﻞ ﻗﻠﻌﻪ را دﺷﻮار ﺳﺎزد. اﯾﻦ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺎﻣﻞ دروازهﻫﺎي ﺳﻨﮕﯽ، ﺗﻠﻪﻫﺎ و ﻣﺴﯿﺮﯾﺎﺑﯽﻫﺎي ﭘﯿﭽﯿﺪهاي اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ اﻣﻨﯿﺖ ﻗﻠﻌﻪ ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ .ﻗﻠﻌﻪﻫﺎي ﺗﺎرﯾﺨﯽ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي دﻓﺎﻋﯽ و ﻣﻘﺎوم ﺧﻮد، ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ از ﻧﻈﺮ ﻧﻈﺎﻣﯽ ﺑﻠﮑﻪ از ﻧﻈﺮ ﻓﺮﻫﻨﮕﯽ و ﺗﺎرﯾﺨﯽ اﻫﻤﯿﺖ وﯾﮋهاي دارﻧﺪ و ﻧﻤﺎﯾﺎﻧﮕﺮ ﺗﻔﮑﺮو ﻫﻨﺮ ﻣﻌﻤﺎري ﻣﺮدﻣﺎن زﻣﺎن ﺧﻮد ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﺣﻔﻆ و ﻣﻌﺮﻓﯽ اﯾﻦ ﺳﺎزهﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ آﮔﺎﻫﯽ از ﺗﺎرﯾﺦ و ﻓﺮﻫﻨﮓ ﻫﺮ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﮐﻤﮏ ﮐﻨﺪ. ﻗﻠﻌﻪ ﻧﻔﺮ اﺧﺘﯿﺎر آﺑﺎد ﮐﺮﻣﺎن ﯾﮑﯽ از ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ و ﺗﺎرﯾﺨﯽﺗﺮﯾﻦ ﻗﻠﻌﻪﻫﺎي ﻧﻈﺎﻣﯽ اﯾﺮان اﺳﺖ ﮐﻪ ﺑﻪ دورهﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺗﺎرﯾﺦ اﯾﺮان ﺗﻌﻠﻖ دارد. اﯾﻦ ﻗﻠﻌﻪ در روستای اختیارآباد دراﺳﺘﺎن ﮐﺮﻣﺎن واﻗﻊ ﺷﺪه و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﯾﮏ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺎرز از ﻣﻌﻤﺎري ﻧﻈﺎﻣﯽ اﯾﺮاﻧﯽ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد. ﻗﻠﻌﻪ ﻧﻔﺮ،داراي دﯾﻮارﻫﺎي ﺿﺨﯿﻢ و اﺳﺘﺤﮑﺎﻣﺎت ﻣﺴﺘﺤﮑﻢ اﺳﺖ ،ﮐﻪ ﺑﺮاي ﻣﻘﺎﺑﻠﻪ ﺑﺎ ﺣﻤﻼت اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﻃﺮاﺣﯽ ﺷﺪهاﻧﺪ. در ادوار ﻣﺨﺘﻠﻒ ،ازﺟﻤﻠﻪ در ﺟﻨﮓ ﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ، اﯾﻦ ﻗﻠﻌﻪ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻣﺤﻞ ﭘﻨﺎﻫﮕﺎه و اﺳﺘﻘﺮار ﻧﯿﺮوﻫﺎي ﻧﻈﺎﻣﯽ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﺷﺪه است. قلعه نفر اختیار آباد به عنوان یک سازه خشتی متعلق به اواخر دوره قاجار، ترکیبی نادر از عملکردهای دفاعی، اداری و مسکونی را به نمایش می‌گذارد که ارزش میراثی آن را فراتر از یک بنای صرفاً نظامی قرار می‌دهد. این اثر به دلیل ماهیت مصالح اولیه، در معرض خطر جدی تخریب تدریجی قرار دارد. هدف این پژوهش رویکرد حفاظتی به این قلعه باید مبتنی بر حفظ حداکثری اصالت کالبدی باشد. این امر مستلزم آن است که هرگونه مداخله در راستای ثبات‌بخشی ساختار، با حداقل تغییر و با استفاده از روش‌ها و مصالح همخوان با تکنیک‌های اصلی بنا صورت پذیرد. تمرکز اصلی باید بر نگهداری شواهد موجود تاریخی و ممانعت از تخریب بیشتر باشد، تا ارزش مستند تاریخی قلعه برای آیندگان حفظ گردد.قلعه نفر فراتر از یک بنای تاریخی، یک بستر هویتی برای جامعه محلی اختیار آباد است که سوابق دفاعی، اداری و معیشتی دیرینه منطقه را در خود جای داده است.پرسش اصلی این تحقیق تحلیل ساختار اجتماعی و عملکردی قلعه میباشدکه برای یافتن آن از سندپژوهی و مطالعات کتابخانه ای ، دادهای موجود شامل قوانین ، سیاست ها و تجربیات سایر شهرها گردآوری شده است، با رویکرد کیفی و با روش توصیفی و تفسیری و تطبیقی تحلیل شده است. با توجه به یافته های پژوهش دستیابی به یک سازوکارمدیریتی ،براساس سیستم منظم وقانونمند جهت رسیدن به هدف استحکام بخشی و حفظ و حراست از اثر تاریخی ، قلعه نفرجهت احیا و بهرمندی مردم روستای اختیار آباد در راستای توسعه گردشگری و اقتصادی مانند باغ فتح آباد میباشد. نتیجه پژوهش را میتوان رویکرد حفاظت با تمرکز بر ثبات‌بخشی سازه و حفظ شواهد باستان‌شناختی باشد، نه بازسازی کامل کارکرد نظامی از دست رفته ،درنتیجه نتایج کاوش ها فرضیه تحقیق را تایید می کند.