با وجود ارتقای سواد محیط زیستی در سال‌های اخیر، شواهد نشان می‌دهد که افزایش دانش به‌تنهایی به بروز کنش‌های محیط زیستی منجر نمی‌شود و چالشی تحت عنوان «شکاف دانش-رفتار» در پداگوژی سنتی نمایان است؛ از این رو، پژوهش حاضر با هدف ترکیب و تحلیل نظام‌مند شواهد پژوهشی درباره اثربخشی آموزش تجربی و یادگیری مکان‌محور در تبدیل سواد محیط زیستی به رفتارهای پایدار و شناسایی مکانیسم‌های میانجی و عوامل زمینه‌ای مؤثر بر آن انجام شد. روش‌شناسی این پژوهش، کیفی از نوع فراترکیب و منطبق بر رویکرد هفت‌مرحله‌ای ساندلوسکی و باروسو است که با جست‌وجوی نظام‌مند در بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ میلادی (۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ شمسی) در پایگاه‌های داده معتبر داخلی و بین‌المللی اجرا و داده‌های حاصل از غربالگری متون به‌صورت تفسیری سنتز و مقوله‌بندی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد گذار از آگاهی به عمل پایدار بر اساس مدل «سر، قلب، دست» از طریق سه مؤلفه شناختی-انتقادی (فهم عمیق بوم‌شناختی)، عاطفی-مکانی (حس تعلق به مکان و پیوند با طبیعت) و عملکردی-تجربی (تجربه مستقیم و حل مسئله مشارکتی) تحقق می‌یابد و آموزش‌های منفعل و حافظه‌محور به دلیل غفلت از ابعاد عاطفی و عملکردی کارایی لازم را ندارند. همچنین اثربخشی این رویکردها تحت تأثیر تعدیل‌کننده‌هایی چون سن یادگیرنده، استمرار زمانی مداخله و حمایت‌های سازمانی قرار دارد؛ هرچند در بستر آموزشی کشور با موانعی مانند تمرکزگرایی برنامه‌های درسی، محدودیت منابع و گسست میان مدرسه و جامعه محلی روبه‌رو است. در نهایت نتیجه‌گیری می‌شود که پل زدن بر شکاف دانش-رفتار مستلزم بازطراحی پارادایمیک نظام آموزشی از مدل‌های انتقالی کلاس‌محور به سمت پداگوژی‌های تجربی، باز و متصل به زیست‌بوم بومی است که مستلزم بازنگری در سرفصل‌های درسی، توسعه مدارس طبیعت‌محور و توانمندسازی معلمان در طراحی پروژه‌های کنشگری محیط زیستی خواهد بود.