در عصر کنونی، توسعه گردشگری پایدار روستایی با تحولات بنیادین در حوزه‌ی ساختارهای نهادی و ترکیب نسلی مواجه شده که مشارکت جوامع محلی را به عرصه‌ای پویا، چندبعدی و راهبردی تبدیل ساخته است. در واقع، تحولات نهادی (تغییر در قوانین، سیاست‌ها و سازوکارهای مدیریتی) از یک‌سو و تحولات نسلی (تفاوت در ارزش‌ها، دانش و انگیزه‌ی نسل‌های گوناگون) از سوی دیگر، دو نیروی محرک‌ای هستند که به‌طور هم‌زمان، هم زمینه‌های مشارکت روستاییان در گردشگری را بازتعریف می‌کنند و هم چالش‌های نوینی فراروی پایداری آن ایجاد می‌نمایند. با وجود گستردگی پژوهش‌ها، خلأ پژوهشی آشکار در فقدان مدلی جامع و یکپارچه احساس می‌شود که بتواند ابعاد کلیدی مشارکت‌پذیری جوامع محلی در توسعه گردشگری پایدار روستایی را با تمرکز بر تحولات نهادی و نسلی شناسایی، دسته‌بندی و روابط میان آن‌ها را تبیین کند. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف ارائه‌ی مدل مشارکت‌پذیری جوامع محلی در توسعه گردشگری پایدار روستایی با تمرکز بر تحولات نهادی و نسلی با رویکرد فراترکیب انجام شد. این پژوهش از نظر اجرا کیفی، از نظر هدف کاربردی، و از نظر ماهیت اکتشافی-توصیفی است و جامعه‌ی آماری آن شامل اسناد، مقالات و گزارش‌های چاپ‌شده در بازه‌ی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۵ شمسی و ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۶ میلادی از پایگاه‌های علمی معتبر می‌باشد. روش پژوهش بر اساس الگوی هفت‌مرحله‌ای ساندلوسکی و باروسو (۲۰۰۷) و با تحلیل محتوای کیفی و کدگذاری سه‌مرحله‌ای انجام شد. یافته‌ها نشان داد مدل مشارکت‌پذیری جوامع محلی در توسعه گردشگری پایدار روستایی با تمرکز بر تحولات نهادی و نسلی مشتمل بر ۷ مؤلفه‌ی اصلی، ۲۱ مؤلفه‌ی فرعی و ۲۱۰ شاخص است که مؤلفه‌های اصلی آن عبارتند از: زمینه‌ها و بسترهای مشارکت، ابعاد نهادی و ساختاری، ابعاد نسلی و انسانی، تسهیل‌کننده‌های مشارکت، فرایندهای مشارکتی، نهادینه‌سازی و استمرار مشارکت، و نوآوری و تحول‌آفرینی در مشارکت. نتایج نشان می‌دهد مشارکت‌پذیری جوامع محلی در توسعه گردشگری پایدار روستایی پدیده‌ای چندبعدی، پویا و نهاد-نسل‌محور است که در آن زمینه‌ها و بسترها به عنوان بستر اصلی، ابعاد نهادی و ساختاری به عنوان چارچوب حاکم، ابعاد نسلی و انسانی به عنوان موتور محرک، تسهیل‌کننده‌ها به عنوان عوامل پشتیبان، فرایندهای مشارکتی به عنوان حلقه‌های عملیاتی، نهادینه‌سازی و استمرار به عنوان تضمین‌کننده‌ی پایداری، و نوآوری و تحول‌آفرینی به عنوان شرط بقا و توسعه در محیط متغیر جوامع روستایی ایفای نقش می‌کنند.