پژوهش حاضر با هدف تبیین فرایند فروپاشی زناشویی در شهرستان هشترود و دستیابی به مدلی نظریِ برخاسته از بافت بومی این منطقه انجام شده است. مسئله‌ی اصلی پژوهش، ناکارآمدی مدل‌های نظریِ کلی‌نگر در تبیین طلاق در مناطقی با ساختار فرهنگیِ سنتی-مدرنِ در حال گذار است. این مطالعه با بهره‌گیری از رویکرد کیفی و متدولوژی نظریه داده‌بنیاد، از طریق تحلیل رواییِ پنج روایتِ مکتوب و عمیق از مراجعین مشاوره طلاق در اورژانس اجتماعی شهرستان هشترود، به واکاوی تجربیات زیسته آنان پرداخته است. داده‌ها از طریق تحلیل اسنادی و با استفاده از چرخه‌ی سیستماتیک کدگذاری (باز، محوری و انتخابی) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که طلاق در این بافت، نه یک واقعه‌ی دفعی، بلکه فرایندی فرسایشی و تدریجی است که تحت تأثیر شکاف عمیق میان «هنجارهای سنتیِ خانوادگی» و «مطالبات فردگرایانه‌ی مدرن» قرار دارد. مقوله‌ی هسته‌ی پژوهش تحت عنوان «استحاله‌ی نهاد خانواده در بستر گذار از سنت‌گرایی تحمیلی به فروپاشی کارکردی» شناسایی شد که نشان می‌دهد طلاق در این منطقه، بیش از آنکه محصول خودآیینیِ فردی باشد، برآیند اصطکاکِ ساختارهای سنتی با واقعیت‌های سختِ زیستی (فقر، اعتیاد و بحران هویتِ مردانه) است. مدل پارادایمیِ استخراج‌شده، شرایط علی، زمینه‌ای، مداخله‌گر، راهبردهای مقابله‌ای و پیامدهای طلاق را در این بافت جغرافیایی خاص تبیین می‌کند. دو پیشران اصلیِ بحران‌ساز، عبارتند از: سلطه‌ی فرهنگ خانواده‌ی گسترده به‌عنوان ساختاری نظارتی و سخت‌گیر، و بحرانِ هویتِ کارکردیِ مردانه در تلاقی با فقر و اعتیاد. یافته‌های این پژوهش، ضمن رفع بخشی از شکاف‌های نظری در مطالعات خانواده در مناطق پیرامونی، الگویی از مداخلات مشاوره‌ایِ سیستمیک-جامعه‌محور ارائه می‌دهد که با مقتضیات فرهنگیِ بومیِ شهرستان هشترود سازگاریِ بیشتری دارد