هدف: این پژوهش با هدف کالبدشکافی تأثیر تعامل کودکان با هوش مصنوعی بر فرآیندهای شناختی و سازوکارهای تفکر آن‌ها انجام شده است تا مشخص شود این فناوری، موجب توانمندسازی ذهن می‌شود یا فرسایش عضلات شناختی. روش: رویکرد پژوهش، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر واکاوی نظریه‌های روان‌شناسی شناختی، علوم اعصاب تربیتی و فلسفه ذهن (از جمله پدیده بارگذاری شناختی، شبکه حالت پیش‌فرض و منطقه تقربی رشد) است. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد واگذاری بی‌رویه وظایف به هوش مصنوعی، منجر به «بارگذاری شناختی مخرب»، توهم دانستن، کاهش تحمل ابهام، همگن‌سازی خلاقیت، افت تفکر انتقادی در حباب‌های فیلتر و کاهش توجه پایدار می‌شود. با این حال، در صورت مداخله آموزشی صحیح، هوش مصنوعی پتانسیل تبدیل‌شدن به «مربی سقراطی» و «شریک هم‌آفرین» را داراست. نتیجه‌گیری: هوش مصنوعی نه ذاتاً خوب است و نه بد؛ بلکه «نحوه طراحی آموزشی» و «سواد الگوریتمی» تعیین‌کننده سرنوشت آن است. برای پیشگیری از تنبلی شناختی، گذار از ارزشیابیِ محصول‌محور به فرآیند‌محور، طراحی تکالیف با «سختی مطلوب»، و گنجاندن زمان‌های بدون فناوری برای پرورش تفکر عمیق ضروری است. در نهایت، تربیت نسلی با تاب‌آوری شناختی، نیازمند بازتعریف نقش معلم در این زیست‌بوم نوین است.