پژوهش حاضر با هدف ارائه یک چارچوب مفهومی یکپارچه برای تبیین سازوکارهای زیربنایی رفتارهای قانون‌شکنانه در نوجوانان ۱۲ تا ۱۸ ساله مبتلا به اختلال سلوک انجام شد. این مطالعه از نوع مرور مفهومی-تحلیلی است. بدین منظور، با الهام از اصول راهنمای پریزما (PRISMA)، متون نظری و تجربی مرتبط طی بازه زمانی ۱۹۹۰ تا 2025 در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر شامل PubMed، PsycINFO و Google Scholar جست‌وجو و غربالگری شدند. در مجموع، 78 منبع بازیابی شد. پس از حذف موارد تکراری و غربالگری عنوان و چکیده، ۳5 مقاله کنار گذاشته شد. سپس متن کامل منابع باقی‌مانده از نظر ارتباط مفهومی، اعتبار علمی، تازگی و نقش آن‌ها در ساخت مدل پیشنهادی ارزیابی شد و در نهایت 43 منبع برای تحلیل نهایی و سنتز روایتی انتخاب شد. پس از ارزیابی کیفی مقالات، ادبیات موجود با استفاده از روش سنتز روایتی و خوشه‌بندی مفهومی در شش بُعد اصلی سازمان‌دهی و تحلیل شد. یافته‌های تحلیلی به تدوین یک مدل چندسطحی منجر شد که نشان می‌دهد «انعطاف‌ناپذیری شناختی-هیجانی» به‌عنوان یک نقص تنظیمی پایه، خوانش دقیق نشانه‌های اجتماعی را مختل کرده و با ایجاد نارسایی در کاربست بافت‌مند «نظریه ذهن»، مانع از تبدیل آگاهی‌های شناختی به پاسخ‌های همدلانه، به‌ویژه همدلی عاطفی، در موقعیت‌های تعارض‌آمیز می‌شود. بر اساس این چارچوب، تضعیف این زنجیره می‌تواند بازداری اخلاقی-عاطفی را کاهش داده و مسیر را برای بروز و تداوم رفتارهای ضداجتماعی هموار سازد. علاوه بر این، تحلیل‌ها حاکی از نقش تعدیل‌گر «صفات بی‌عاطفگی-سنگدلی» در این مسیر است؛ به‌گونه‌ای که در نوجوانان دارای سطوح بالای این صفات، رفتارها بیشتر ماهیت ابزارمند داشته و با کاهش حساسیت به رنج دیگران مرتبط ‌اند، در حالی که در سطوح پایین‌تر، قانون‌شکنی عمدتاً از برانگیختگی هیجانی و نقص در مهار تکانه نشئت می‌گیرد. در نتیجه، این مدل مفهومی با پیوند دادن تنظیم هیجان، شناخت اجتماعی و بازداری عاطفی، ظرفیت مناسبی برای هدایت پژوهش‌های تجربی آتی و نیز مبنایی برای طراحی مداخلات بالینی افتراقی متناسب با نیمرخ روان‌شناختی نوجوانان فراهم می‌آورد.