تحولات شتابان اجتماعی، اقتصادی و فناورانه در دهه‌های اخیر، نظام آموزش عالی را با سطح بی‌سابقه‌ای از عدم‌قطعیت، پیچیدگی و شتاب تغییرات مواجه کرده است. در این شرایط، الگوهای سنتی مدیریت و برنامه‌ریزی دانشگاهی دیگر توان پاسخگویی به نیازهای محیطی را ندارند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل الزامات و چالش‌های بازطراحی نظام مدیریت و برنامه‌ریزی آموزش عالی و ارائه راهبردهای نوین و عملی انجام شد. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی و مرور نظام‌مند ادبیات علمی و سیاستی داخلی و بین‌المللی بود. یافته‌ها نشان داد گذار به مدیریت و برنامه‌ریزی انعطاف‌پذیر، داده‌محور، آینده‌نگر و مشارکتی شرط اصلی اثربخشی آموزش عالی است. همچنین، چالش‌هایی نظیر ساختارهای بوروکراتیک، مقاومت نهادی و ضعف تعامل با محیط پیرامونی از موانع کلیدی به شمار می‌آید. در پایان، مدل مفهومی و راهبردهای سیاستی برای بازطراحی نظام آموزش عالی ارائه شده است.