مهاجرت روستا-شهری در چهارمحال و بختیاری، هم بر اثر فشارهای معیشتی و هم به‌دلیل تخریب نهادی-اکولوژیک رخ می‌دهد. فرض مرکزی ما این است که بهره‌برداری پایدار از مراتع (از منظر اکولوژیک، نهادی و اقتصادی) به کاهش مهاجرت از طریق تقویت معیشت پایدار، تاب‌آوری اجتماعی و کیفیت محیط‌زیست منجر می‌شود. این فرض با ادبیات توسعه پایدار روستایی در استان همسو است که بر رفتار بلندمدت روستاییان، امنیت غذایی و حفظ محیط ‌زیست تأکید می‌کند. هدف پژوهش حاضر مدل‌سازی کمی-کیفی رابطه بین ابعاد بهره‌برداری پایدار مراتع و کاهش مهاجرت روستایی، با ارائه یک مدل ساختاری بومی‌شده برای روستاهای منتخب استان بوده است. تبیین ظرفیت‌های مکمل نظیر گردشگری روستایی و میراث طبیعی به‌عنوان مسیرهای میانجی معیشتی نیز مدنظر بوده است. سؤالات پژوهش عبارتند از اینکه کدام مؤلفه‌های پایداری مرتع بیشترین اثر را بر نیت/رفتار ماندگاری و کاهش مهاجرت دارند؟ آیا سرمایه اجتماعی و ظرفیت‌های گردشگری، اثر بهره‌برداری پایدار را بر کاهش مهاجرت میانجی‌گری می‌کنند؟ نقش تفاوت‌های نهادی و اکولوژیک بین دهستان‌ها در شدت و جهت اثر چگونه است؟ پژوهش از نوع کاربردی-توسعه‌ای با طرح چندسطحی و روش آمیخته (توالی اکتشافی-تأییدی) است. استان چهارمحال و بختیاری دارای 12 شهرستان است، اما برای این مطالعه 6 شهرستان با بیشترین وابستگی به مراتع و شدت مهاجرت انتخاب شدند روش نمونه گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای بوده بدینگونه که ابتدا انتخاب شهرستانها بر اساس وابستگی به مرتع و شدت مهاجرت، سپس انتخاب دهستان های شاخص در هر شهرستان انجام شده و حجم نمونه حدود 40–50 روستا، با 400 خانوار پاسخگو برای مدل‌یابی معادلات ساختاری انتخاب شده اند. اعتبارسنجی محلی نیز از طریق مصاحبه با دهیاران و شوراهای مرتعداری انجام شده است. یافته ها نشان می دهد پایداری مرتع اثر منفی بر تمایل به مهاجرت داشته باشد (β_1ⓜ<0). فشار معیشتی اثر مثبت بر تمایل به مهاجرت نشان دهد (β_2ⓜ>0). تنوع معیشت و گردشگری اثر منفی بر تمایل به مهاجرت داشته باشد (β_3ⓜ<0). همچنین انتظار می‌رود ضعف نهادی اثر مثبت بر فشار معیشتی داشته باشد (γ_2ⓜ>0)و پایداری مرتع اثر مثبت بر توسعه فعالیت‌های گردشگری و تنوع معیشت نشان دهد (γ_1ⓜ>0). افزون بر این، اثر تعاملی پایداری مرتع و سرمایه اجتماعی بر تمایل به مهاجرت منفی و تقویت‌کننده ماندگاری جمعیت خواهد بود (β_4ⓜ<0). نتایج نشان می‌دهد که در استان چهارمحال و بختیاری، بهره‌برداری پایدار از مراتع همراه با سرمایه اجتماعی قوی و ظرفیت‌های گردشگری می‌تواند به‌طور معناداری نرخ مهاجرت روستایی را کاهش دهد. تفاوت‌های بین دهستان‌ها نشان می‌دهد سیاست‌ها باید در بروجن و لردگان با تمرکز بر احیاء و نهادسازی، در کوهرنگ و فارسان با توسعه گردشگری و تقویت سرمایه اجتماعی بومی‌سازی شوند.