مناطق تحت حفاظت در مواجهه با چالش‌های پیچیده (توسعه و تغییر اقلیم) نیازمند گذار از رویکردهای ارزیابی سنتی به ابزارهای تحلیلی پیشرفته‌اند. علی‌رغم افزایش مطالعات کاربردی ، ادبیات موجود از فقدان یک چارچوب تحلیلی منسجم برای ادغام نظام‌مند این رویکردها در تصمیم‌گیری مدیریتی رنج می‌برد. هدف این مطالعه رفع این خلأ دانشی از طریق یک مرور نظام‌مند تحلیلی است تا نقش واقعی و سازوکارهای کارآمد ارزیابی‌های محیط‌زیستی نوین در ارتقای مدیریت پایدار مناطق تحت حفاظت تبیین گردد.
این پژوهش با تبعیت دقیق از پروتکل PRISMA، داده‌ها را از پایگاه‌های معتبر ISI, ScienceDirect استخراج و با روش تحلیلی کیفی مورد بررسی قرار داد. دستـاورد اصـلی این پژوهش، تدوین و ارائه یک چارچوب تحلیلی یکپارچه چهارسطحی است که برای اولین بار، پیوند چرخه‌ای میان شواهد محیط‌زیستی، ابزارهای تحلیلی ، فرایندهای مدیریت تطبیقی، و پیامدهای پایداری را مدل‌سازی می‌کند. یافته‌ها نشان داد که اثربخشی مدیریت پایدار، وابسته به تحول کارکرد ارزیابی‌ها از «ثبت وضعیت» به «ابزار تصمیم‌سازی چندبُعدی» و ادغام هم‌زمان ابعاد اکولوژیکی، نهادی و اجتماعی–فضایی است.
چارچوب تحلیلی پیشنهادی، با فراهم‌آوردن منطق مفهومی لازم برای تحلیل و ارزیابی جامع، به مدیران مناطق حفاظت‌شده کمک می‌کند تا تصمیم‌های خود را بر پایه شواهد معتبر و با درنظرگرفتن پیچیدگی‌های سامانه‌های طبیعی–انسانی اتخاذ کنند؛ این امر به‌عنوان یک پیشرفت روش‌شناختی در ادبیات مدیریت محیط‌زیست به‌شمار می‌رود.