معماری معاصر ایران در دهه‌های اخیر تحت تأثیر تحولات فرهنگی، اجتماعی و تکنولوژیکی با دگرگونی‌های قابل‌توجهی در فرم و شیوه‌های پاسخ‌دهی به عملکرد مواجه شده است؛ با این حال، نسبت میان این تحولات و ادراک زیبایی‌شناسانه فضا همچنان به‌صورت مسئله‌ای کمتر واکاوی‌شده باقی مانده است. در بسیاری از آثار معماری معاصر، تعارض یا گسست میان فرم و عملکرد از یک‌سو و تجربه زیبایی‌شناسانه کاربران از سوی دیگر قابل مشاهده است که ضرورت بازاندیشی در این رابطه را آشکار می‌سازد. هدف این پژوهش، تحلیل تطبیقی رابطه میان فرم، عملکرد و ادراک زیبایی‌شناسانه در معماری معاصر ایران و شناسایی الگوهای غالب شکل‌گیری این رابطه در نمونه‌های شاخص معماری است. روش تحقیق، کیفی–تحلیلی با رویکرد تطبیقی بوده و داده‌ها از طریق تحلیل اسنادی، بررسی متون نظری، و تحلیل نمونه‌های موردی منتخب از معماری معاصر ایران گردآوری شده‌اند. در این پژوهش، مفاهیم فرم و عملکرد و نحوه ادراک زیبایی‌شناسانه کاربران از منظر رویکردهای نظری معماری و زیبایی‌شناسی محیطی مورد بررسی قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در معماری معاصر ایران، سه الگوی غالب قابل تشخیص است: الگوی اول مبتنی بر غلبه فرم و کاهش خوانایی عملکردی، الگوی دوم متکی بر عملکردگرایی با حداقل توجه به تجربه زیبایی‌شناسانه، و الگوی سوم که توازن نسبی میان فرم، عملکرد و ادراک زیبایی را برقرار می‌کند. نتیجه‌گیری پژوهش حاکی از آن است که معماری معاصر موفق در ایران زمانی محقق می‌شود که تعامل معنادار میان فرم، عملکرد و تجربه زیبایی‌شناسانه کاربر برقرار گردد و این امر می‌تواند به ارتقاء کیفیت فضایی و هویت معماری معاصر بینجامد.