رشد سریع کلان شهرها در دهه های اخیر باعث شده است که الگوهای برنامه ریزی و مدیریت شهری با چالش های فزاینده ای روبه رو شوند. افزایش جمعیت، فشار بر زیر ساخت ها، تخریب محیط زیست، نابرابری فضایی، ارتقای تقاضا برای خدمات شهری، ضعف مدیریت یکپارچه و تغییر ماهیت فضاهای شهری بخشی از مهم ترین این چالش ها هستند. این مقاله با هدف تحلیل شبکه ای مسائل شهری و شناسایی پیش فرض های راهبردی نهفته در فرآیند طراحی معماری و برنامه ریزی کلان شهرها تدوین شده است. روش پژوهش در این مطالعه بر اساس تحلیل اسنادی، مقایسه تطبیقی و دسته بندی شبکه ای مسائل انجام گرفته است. داده های پژوهش شامل سی منبع معتبر فارسی و خارجی است که دیدگاه ها، الگوها و یافته های نظری و اجرایی مرتبط با چالش های کلان شهری را بررسی کرده اند.
یافته های تحقیق نشان می دهد که مسائل کلان شهری نه به صورت جداگانه، بلکه در قالب یک شبکه پیچیده و در هم تنیده از عوامل زیست محیطی، کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی عمل می کنند. این شبکه از حلقه های بازخورد، روابط علی و وابستگی های ساختاری تشکیل شده است که هر یک می توانند موجب تشدید یا تضعیف دیگری شوند. بررسی پیش فرض های راهبردی نیز نشان می دهد که بخشی از مشکلات موجود در کلان شهرهای ایران ناشی از فرض های نادرست در حوزه مدیریت، برنامه ریزی و معماری است؛ از جمله اتکای بیش از حد به طرح جامع، تصور کنترل پذیر بودن کامل شهر، نادیده گرفتن رویکرد انسان محور و غلبه نگرش کالبد محور در تصمیم گیری های طراحی و توسعه.
نتیجه پژوهش نشان می دهد که برای مدیریت موثر کلان شهرها باید نگاه شبکه ای و سیستم محور جایگزین نگرش خطی و بخشی شود. همچنین لازم است نظام برنامه ریزی شهری با رویکرد های نوین، مشارکت اجتماعی، فناوری های هوشمند و مدیریت انعطاف پذیر تقویت شود تا مسیر توسعه پایدار و ارتقای کیفیت زندگی در کلان شهرهای آینده فراهم گردد.