تمدن ایرانی به‌عنوان یکی از دیرپاترین نظام‌های فرهنگی و شهرآئینی جهان، در دوران معاصر با چالش‌های عمیق نظری و ساختاری مواجه شده است. شهرآئینی ایرانی که بر پایه قانون، اخلاق، زیبایی‌شناسی، زبان و پیوند با طبیعت بنا شده بود، امروزه در برابر فشارهای جهانی‌سازی، بحران محیط‌زیست و گسست فرهنگی دچار تزلزل شده است. مقاله حاضر با بهره‌گیری از دیدگاه‌های شهرآئینی تقی سالک و نظریات هانری لوفور، مانوئل کاستلز و داریوش شایگان، به واکاوی وضعیت شهر رشت به‌عنوان نمونه‌ای از این بحران می‌پردازد. رشت به‌واسطه پیشینه فرهنگی، نظام اجتماعی باز، و موقعیت اکولوژیک ویژه، ظرفیت بالایی برای بازتولید نظریه شهرآئین ایرانی دارد. با این حال، گسترش ساخت‌وسازهای فاقد هویت، ضعف مدیریت منظر شهری، بی‌توجهی به زبان و فرهنگ محلی، و بحران زیست‌محیطی تالاب‌ها و رودخانه‌ها، این ظرفیت‌ها را با خطر زوال مواجه کرده است. در نتیجه، برای احیای شهرآئینی رشت، بازنگری در سیاست‌های فرهنگی، شهرسازی و آموزشی ضروری است تا پیوند میان «قدرت»، «دانش»، «زیبایی» و «اخلاق مدنی» در کالبد شهر احیا شود.