خشک‌کردن یکی از حیاتی‌ترین فرآیندهای پس از برداشت برای حفظ مواد غذایی، گیاهان دارویی و محصولات با ارزش زیستی است که با کاهش رطوبت و فعالیت آبی، ماندگاری محصول را افزایش می‌دهد.استفاده از روش‌های سنتی مانند خشک‌کردن در آفتاب و هوای آزاد با چالش‌هایی همچون طولانی بودن زمان فرایند، تخریب ترکیبات زیست‌فعال حساس (نظیر ترکیبات فنولی، فلاونوئیدها و رنگدانه‌ها) و افت ویژگی‌های کیفی مواجه است. هدف از این پژوهش، تحلیل مقایسه‌ای اثر روش‌های مختلف خشک‌کردن (شامل آفتابی، هوای داغ، خلأ، انجمادی و روش‌های نوین هیبریدی نظیر خلأ-مایکروویو و خلأ-اولتراسوند) بر پروفایل ترکیبات زیست‌فعال، ویژگی‌های کیفی (رنگ، ساختار متخلخل و قابلیت بازآب‌گیری) و شاخص‌های پایداری و انرژی بر اساس مطالعات تجربی منتخب است. نتایج نشان می‌دهد که خشک‌کردن انجمادی بهترین عملکرد را در حفظ ساختار و قابلیت بازآب‌گیری (به‌ویژه در نمونه‌های گوشتی) دارد و ترکیب پیش‌تیمارهایی مانند بخاردهی و بلانچینگ با خشک‌کردن تحت خلأ، ضمن کاهش چشمگیر زمان فرایند (تا ۷۱ درصد در سبزیجات برگی مانند خرفه)، به حفظ مطلوب روتین و فلاونوئیدها کمک می‌کند. همچنین، اگرچه روش‌های ترکیبی مبتنی بر اولتراسوند و مایکروویو سرعت انتقال جرم را بهبود می‌بخشند، اما برتری اقتصادی و انرژی آن‌ها به ظرفیت بارگذاری و مقیاس فرایند وابسته است. در نهایت، این مطالعه یک چارچوب تصمیم‌گیری چندمعیاره برای انتخاب روش خشک‌کردن بهینه با توازن میان کیفیت، مصرف انرژی و توجیه اقتصادی در راستای فرآیندهای پایدار پیشنهاد می‌دهد.