مقدمه: خستگی عصبی‌عضلانی یکی از پیامدهای مهم تمرینات فشرده و رقابت‌های ورزشی است که از تعامل عوامل مرکزی و محیطی، از جمله کاهش تحریک‌پذیری عصبی، تجمع متابولیت‌ها، التهاب، آسیب غشای سلولی و اختلال در عملکرد انقباضی عضله، ناشی می‌شود. این وضعیت علاوه بر افت نیرو، توان و دامنه حرکتی، با افزایش درد عضلانی تأخیری، خستگی ادراک‌شده و کاهش آمادگی روانی ورزشکار همراه است. ماساژ ورزشی به‌عنوان یکی از رایج‌ترین روش‌های بازیابی غیرفعال، با هدف کاهش پیامدهای خستگی و تسریع بازگشت ورزشکار به وضعیت عملکردی مطلوب به‌کار می‌رود.
روش کار: این مطالعه به‌صورت مرور روایتی و تحلیلی بر اساس یافته‌های مطالعات تجربی، مرورهای نظام‌مند و فراتحلیل‌های مرتبط با خستگی عصبی‌عضلانی، آسیب عضلانی ناشی از ورزش و اثرات ماساژ ورزشی انجام شد. شواهد مربوط به نشانگرهای زیستی، شاخص‌های عصبی‌عضلانی، متغیرهای اتونومیک، پیامدهای روان‌شناختی و سازوکارهای سلولی و مکانیکی ماساژ بررسی گردید. همچنین، نقش زمان‌بندی، شدت، نوع تکنیک و ترکیب ماساژ با سایر روش‌های بازیابی مورد توجه قرار گرفت.
بحث: شواهد نشان می‌دهد که ماساژ ورزشی در کاهش درد عضلانی تأخیری، خستگی ادراک‌شده، احساس سفتی و بهبود دامنه حرکتی مؤثر است و می‌تواند تعدیل نسبی کراتین‌کیناز و برخی شاخص‌های التهابی را به دنبال داشته باشد. بااین‌حال، تأثیر مستقیم و پایدار آن بر پاک‌سازی لاکتات، افزایش جریان خون عضلانی، بهبود فوری توان پرش، سرعت یا استقامت مکانیکی محدود و ناهمگون است. بنابراین، ماسا بنابراین، ماساژ نباید جایگزین بازیابی فعال، خواب کافی مناسب و سایر مداخلات مبتنی بر شواهد تلقی شود. اثرات سودمند ماس ماساژ احتمالاً از طریق ترکیبی از مکانورسپتورها، تعدیل درد بر پایه نظریه کنترل دریچه‌ای، کاهش تحریک‌پذیری نورون‌های حرکتی، افزایش فعالیت پاراسمپاتیک، بهبود ادراک بازیابی و اثرات مکانوتراسن‌داکشن بر بافت همبند و عضله ایجاد می‌شوند. تنظیم شدت و انتخاب تکنیک باید متناسب با مرحله تمرین، وضعیت بافت و زمان باقی‌مانده تا رقابت انجام گیرد.
نتیجه‌گیری: ماساژ ورزشی مداخله‌ای مکمل و مؤثر برای بهبود تجربه بازیابی، کاهش درد و خستگی ادراک‌شده و حمایت از آمادگی روانی و حرکتی ورزشکاران است؛ اما اثر آن بر عملکرد فیزیولوژیک و نشانگرهای آسیب عضلانی به زمان‌بندی و شرایط اجرا وابسته است. استفاده هدفمند و شخصی‌سازی‌شده از ماساژ، همراه با پایش هم‌زمان شاخص‌های ذهنی، عصبی‌عضلانی، خونی و اتونومیک، می‌تواند کارایی برنامه‌های بازیابی را افزایش دهد.