زمینه و هدف: کلاس‌های تربیت‌بدنی از بسترهای اصلی ارتقای سلامت نوجوانان محسوب می‌شوند، اما میزان بالای بروز آسیب‌های ورزشی در این محیط‌ها، به‌ویژه در مقطع متوسطه، به یک چالش جدی برای نظام آموزشی تبدیل شده است. پژوهش پیش‌رو با هدف شناسایی عوامل اثرگذار بر مدیریت ایمن این کلاس‌ها و ارائه الگویی عملیاتی برای کاهش آسیب‌های دانش‌آموزان انجام شد.

روش‌شناسی: این مطالعه با رویکرد مرور نظام‌مند و تحلیل محتوای کیفی صورت گرفت. جستجوی نظام‌یافته در پایگاه‌های Scopus، PubMed، Google Scholar، SID، Magiran و نورمگز برای مقالات منتشرشده بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۶ انجام شد. پس از غربالگری و ارزیابی کیفیت با چک‌لیست‌های SIGN و STROBE، ۴۵ مقاله واجد شرایط وارد تحلیل نهایی شدند. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA 2022 و روش کدگذاری باز، محوری و گزینشی استخراج و ترکیب شدند.

یافته‌ها: در مجموع ۱۰۲ کد باز، ۱۶ مفهوم محوری و ۵ مقوله اصلی شناسایی گردید. اثرگذارترین عوامل در کاهش آسیب به‌ترتیب شامل نظارت فعال دبیر (۸۷٪)، آموزش اصول ایمنی به دانش‌آموزان (۸۶٪)، اجرای صحیح گرم‌کردن و سردکردن (۸۳٪) و تطبیق فعالیت‌ها با سطح آمادگی جسمانی (۸۰٪) بودند. در مقابل، کمبود تجهیزات استاندارد، ارزیابی‌نکردن آمادگی اولیه، اجرای حرکات بدون آموزش کافی و تراکم بالای جمعیت کلاس، مهم‌ترین عوامل خطر شناخته شدند. کشیدگی عضلانی، آسیب‌های زانو و مچ‌پا و صدمات ناشی از برخورد و سقوط، شایع‌ترین آسیب‌ها بودند. در پایان، الگوی SPEM (مدیریت ایمن تربیت‌بدنی) در ۷ گام تدوین شد.

نتیجه‌گیری: به‌کارگیری گام‌به‌گام الگوی SPEM در مدارس متوسطه می‌تواند ایمنی کلاس‌ها را ارتقا دهد، از میزان آسیب‌ها بکاهد و کیفیت آموزش تربیت‌بدنی را بهبود بخشد. توجه توأمان به عوامل انسانی، محیطی و برنامه‌ای، هسته‌ی اصلی این الگو را تشکیل می‌دهد.