زمینه و هدف: آسیب رباط صلیبی قدامی (ACL) از شایع‌ترین و ناتوان‌کننده‌ترین آسیب‌های زانو است که اغلب به جراحی بازسازی و دوره طولانی توان‌بخشی نیاز دارد. رویکردهای نوین بر اهمیت «پیش‌توانبخشی» پیش از جراحی برای بهبود وضعیت عملکردی بیمار و تسریع بازتوانی پس از عمل تأکید دارند. با این حال، شواهد در مورد اثربخشی برنامه‌های ترکیبی (تمرینات ورزشی همراه با فیزیوتراپی) به‌ویژه در جمعیت ایران محدود است. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر شش هفته تمرینات ورزشی، فیزیوتراپی و مداخله ترکیبی پیش از عمل بر شاخص‌های بازتوانی شامل قدرت عضلانی، دامنه حرکتی و شدت درد در بیماران کاندید جراحی بازسازی ACL بود.
روش کار: این مطالعه به روش نیمه‌تجربی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه کنترل بر روی ۳۲ مرد مبتلا به پارگی کامل ACL (با دامنه سنی ۱۸ تا ۴۵ سال) که کاندید جراحی بازسازی بودند، در شهر تبریز اجرا گردید. شرکت‌کنندگان به‌طور تصادفی در چهار گروه (۸ نفره) شامل: ۱) تمرینات ورزشی، ۲) فیزیوتراپی، ۳) مداخله ترکیبی (ورزش + فیزیوتراپی) و ۴) کنترل (مراقبت استاندارد) تخصیص یافتند. مداخلات به‌مدت شش هفته (سه جلسه در هفته، هر جلسه ۴۵-۶۰ دقیقه) پیش از جراحی اجرا شد. گروه تمرینات ورزشی پروتکل پیشرونده‌ای از تمرینات قدرتی و تعادلی (مانند SLR، اسکوات جزئی، لانژ و لیفت مرده تک‌پا) را دریافت کردند. گروه فیزیوتراپی تحت مدالیته‌هایی شامل سرمادرمانی، TENS، NMES، ماساژ و موبیلیزاسیون مفصلی قرار گرفتند. گروه ترکیبی هر دو پروتکل را دریافت کردند. قدرت عضلانی چهارسر و همسترینگ با دینامومتر دستی (HHD)، دامنه حرکتی زانو با گونیامتر و شدت درد با مقیاس آنالوگ بصری (VAS) در پیش‌آزمون (پیش از مداخله) و پس‌آزمون (پس از شش هفته و بلافاصله پیش از جراحی) اندازه‌گیری شدند. داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس (ANCOVA) و آزمون تعقیبی توکی در نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۷ تحلیل شدند.
یافته‌ها: نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که هر سه مداخله تأثیر معنی‌داری بر تمامی شاخص‌های بازتوانی داشتند (۰۰۰/۰=P برای همه متغیرها). در متغیر قدرت چهارسر ران، گروه ترکیبی (۰۰۰/۰=P)، گروه تمرینات ورزشی (۰۰۰/۰=P) و گروه فیزیوتراپی (۰۱۱/۰=P) نسبت به گروه کنترل افزایش معناداری نشان دادند. در قدرت همسترینگ، گروه ترکیبی (۰۰۰/۰=P)، گروه تمرینات ورزشی (۰۰۵/۰=P) و گروه (۰۳۲/۰=P) افزایش معناداری داشتند. در شدت درد، گروه ترکیبی (۰۰۰/۰=P)، گروه فیزیوتراپی (۰۰۰/۰=P) و گروه تمرینات ورزشی (۰۰۲/۰=P) کاهش معناداری نشان دادند. در دامنه فلکشن زانو، گروه ترکیبی (۰۰۰/۰=P)، گروه تمرینات ورزشی (۰۰۰/۰=P) و گروه فیزیوتراپی (۰۰۰/۰=P) افزایش معناداری داشتند. در دامنه اکستنشن زانو (نقص اکستنشن)، گروه ترکیبی (۰۰۰/۰=P) و گروه تمرینات ورزشی (۰۰۰/۰=P) کاهش معناداری نسبت به کنترل نشان دادند، در حالی که گروه فیزیوتراپی (۱۰۸/۰=P) به سطح معناداری آماری نرسید. تفاوت بین گروه ترکیبی و تمرینات ورزشی در تمامی متغیرها به‌جز فلکشن زانو معنادار نبود که نشان‌دهنده اثربخشی مشابه این دو رویکرد است.
نتیجه‌گیری: اجرای شش هفته برنامه‌های پیش‌توانبخشی شامل تمرینات ورزشی، فیزیوتراپی و به‌ویژه مداخله ترکیبی، تأثیر مثبت و معنی‌داری بر تمامی شاخص‌های بازتوانی بیماران کاندید جراحی ACL دارد. رویکرد ترکیبی با بهره‌مندی از اثر هم‌افزایی هر دو مداخله، بهترین نتایج را در بهبود قدرت عضلانی، کاهش درد و افزایش دامنه حرکتی زانو به همراه داشته است. با توجه به اثربخشی قابل‌قبول و مقرون‌به‌صرفه بودن تمرینات ورزشی به‌تنهایی، این رویکرد می‌تواند به‌عنوان حداقل مداخله مؤثر در شرایط محدودیت دسترسی به خدمات فیزیوتراپی مورد استفاده قرار گیرد. پیشنهاد می‌شود که برنامه‌های پیش‌توانبخشی به‌ویژه رویکرد ترکیبی، به‌عنوان بخشی از پروتکل استاندارد درمان بیماران کاندید جراحی ACL در مراکز درمانی ایران گنجانده شود تا با بهبود آمادگی عملکردی بیماران پیش از جراحی، روند بازتوانی پس از عمل تسریع یافته، هزینه‌های درمانی کاهش یابد و نتایج بلندمدت بهبود یابد.