هدف اصلی این پژوهش، تبیین عمیق سازوکارهای روانشناختی و اجتماعی است که به توجیه اخلاقی جرائم اقتصادی خرد (مانند کم‌فروشی، گران‌فروشی و تقلب جزئی) در میان اصناف شهر شیراز منجر می‌شود. این مطالعه با بهره‌گیری از طرح تحقیق آمیخته تبیینی متوالی (Explanatory Sequential Design)، به بررسی نقش فشار اقتصادی ادراک‌شده و آنومی روانشناختی به عنوان پیش‌بین‌های اصلی و جهت‌گیری زمانی آینده‌نگر و عدالت رویه‌ای ادراک‌شده به عنوان متغیرهای تعدیل‌گر پرداخته است. در فاز اول (کمی)، داده‌ها از طریق پرسشنامه استاندارد از نمونه‌ای متشکل از ۳۹۰ نفر از اعضای اصناف مختلف شهر شیراز که با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شده بودند، گردآوری شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از همبستگی پیرسون و رگرسیون سلسله‌مراتبی تعدیلی نشان داد که فشار اقتصادی ادراک‌شده (β=0.45,p<0.001β = 0.45, p < 0.001β=0.45,p<0.001) و آنومی روانشناختی (β=0.38,p<0.001β = 0.38, p < 0.001β=0.38,p<0.001) به طور مثبت و معناداری توجیه اخلاقی جرائم اقتصادی خرد را پیش‌بینی می‌کنند. همچنین، نتایج حاکی از آن بود که جهت‌گیری زمانی آینده‌نگر ( β=−0.15,p<0.01β = -0.15, p < 0.01β=−0.15,p<0.01) و عدالت رویه‌ای ادراک‌شده (β=−0.19,p<0.01β = -0.19, p < 0.01β=−0.19,p<0.01) هر دو به طور معناداری اثر مثبت فشار اقتصادی بر توجیه اخلاقی را تضعیف می‌کنند. در فاز دوم (کیفی)، برای تبیین و تعمیق نتایج کمی، با ۱۸ نفر از شرکت‌کنندگان فاز اول (که بر اساس نمراتشان به صورت هدفمند انتخاب شده بودند) مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته انجام شد. تحلیل تماتیک داده‌های کیفی به شناسایی پنج مضمون اصلی منجر شد: ۱) منطق بقا در برابر اصول اخلاقی، ۲) گسست هنجاری و بی‌اعتمادی سیستمی، ۳) آینده‌نگری به مثابه سپر اعتبار، ۴) ادراک انصاف به عنوان لنگرگاه تعهد، و ۵) هنجارهای خاکستری بازار. یافته‌های تلفیقی نشان داد که فشار اقتصادی، افراد را به سمت یک محاسبه “اخلاق موقعیتی” سوق می‌دهد، اما این فرآیند توسط عوامل محافظتی مانند تمرکز بر اعتبار بلندمدت (آینده‌نگری) و باور به منصفانه بودن رویه‌های نظارتی (عدالت رویه‌ای) تعدیل می‌شود. این پژوهش یک مدل تبیینی یکپارچه ارائه می‌دهد که می‌تواند مبنای سیاست‌گذاری‌های اقتصادی و نظارتی مبتنی بر رویکردهای روانشناختی و جامعه‌شناختی قرار گیرد.