این پژوهش با رویکردی تحلیلی به بررسی چگونگی تبدیل شدن شیراز از یک شهر تاریخی به نماد و ایده‌آل فرهنگی پایدار می‌پردازد و نقش دو شاعر نامدار آن، سعدی و حافظ، را به عنوان محور این دگرگونی تحلیل می‌کند. سؤال اصلی این است که چگونه اشعار این دو چهره، از قالب متون ادبی فراتر رفته و در بافت زنده و پویای فرهنگ عامه و هویت شهری شیراز حلول کرده است.
بر اساس بررسی آثار این شاعران و منابع مرتبط با فرهنگ مردم شیراز، این مطالعه نشان می‌دهد که فرآیند تأثیرگذاری از طریق سه مکانیسم اصلی صورت گرفته است: نخست، ملموس‌سازی و کاربردی کردن حکمت، که طی آن پندها و اندیشه‌های ژرف در قالب ضرب‌المثل‌های روزمره و آیین فال، به ابزاری برای فهم زندگی، داوری اخلاقی و مدیریت اضطراب تبدیل شده‌اند. دوم، اسطوره‌سازی و معنابخشی به مکان، که در آن توصیفات شاعرانه از طبیعت، اقلیم و مردمان شیراز، به ایجاد حس تعلق خاطر عمیق و تعریف یک «منطقه‌ی نمادین» بی‌بدیل انجامیده است. سوم، تجلّی در محیط مصنوع، که در آن مفاهیم و نمادهای شعری در معماری آرامگاه‌ها متبلور شده و فضایی فیزیکی برای تداوم حضور نمادین شاعران فراهم آورده است.
دستاورد بنیادی این تحلیل، ارائه‌ی الگویی دووجهی است: سعدی با نگاه جهان‌وطنی زمینی خود که ریشه در سفر و تجربه دارد، زیبایی شیراز را در گرو اخلاق، تدبیر معاش و تعادل اجتماعی می‌داند. در مقابل، حافظ با نگاه معنویت‌گرای درون‌ماندگار خود، شکوه شیراز را در عشق، راز و پیوند با عالم غیب جستجو می‌کند. این تقابل سازنده، نه تنها هویتی چندبعدی به شهر بخشیده، بلکه آن را به صحنه‌ی همیشگی گفتوگو بین عقل عملی و عرفان نظری تبدیل کرده است.
یافته‌ی نهایی حاکی از آن است که رمز ماندگاری شیراز به عنوان پایتخت فرهنگی، در توانایی تبدیل ادبیات ناب به زیست‌فرهنگ است؛ فرآیندی که سعدی و حافظ با انتقال میراث خود از کتاب به کوچه، از فرد به جمع، و از اندیشه به عمل، کلید آن را زده‌اند. این پژوهش، نمونه‌ی شیراز را الگویی برای پاسداری پایدار از میراث فرهنگی از طریق ادغام آن در حیات روزمره معرفی می‌کند.