این مقاله به بررسی ابعاد نظریه‌های ادبی در شعر ایرانی و بازتاب آن در شعر معاصر ایران می‌پردازد. با عبور از خوانده‌ای مرسوم ساختارگرایی و پسامدرنیستی، بر پایه «نظریه همنوایی میان رسانه‌ای» و «فرا الگوی نشانه‌شناسی بوم‌مونه» استوار است که تعامل شعر باهنرهای تجسمی، موسیقی و فضای زیست‌بوم ایرانی را در سپهر معاصر تحلیل می‌کند. نشان می‌دهد که شعر معاصر ایران، در تقاطع رسانه‌ها و در گفت‌وگویی پیچیده با زیست جهان ایرانی، الگوهای نظری نوینی آفریده که نیازمند چارچوب‌های تحلیلی بومی است. درحالی‌که بیشتر پژوهش‌های موجود متکی بر تطبیق و انطباق الگوهای نظری غربی بر شعر فارسی بوده‌اند، این پژوهش مسیر متفاوتی را طی می‌کند و بر «نظریه‌پردازی از درون‌متن شعر ایرانی» تأکید دارد. هدف اصلی، کشف و صورت‌بندی الگوهای نظری ذاتی و بومی‌ای است که شعر فارسی در طول تاریخ و به‌ویژه در دوره معاصر تولید کرده است. با ارائه دو چارچوب نظری نوین پیش می‌رود: نخست «نظریه همنوایی میان رسانه‌ای» که تعامل پویا و خلاقانه شعر معاصر ایران با دیگر رسانه‌ها ازجمله سینما، نقاشی، موسیقی و هنرهای دیجیتال را تحلیل می‌کند و نشان می‌دهد که شعر معاصر در جدایی از این رسانه‌ها نبوده، بلکه در گفت‌وگوی مداوم با آن‌ها تکامل‌یافته است. دوم «فرا الگوی نشانه‌شناسی بوم‌محور» که نظام نشانه‌های شعری را در تعامل با زیست‌بوم فیزیکی و فرهنگی ایرانی می‌خواند و نشانه‌های طبیعی، شهری و انسانی را به‌عنوان سوژه‌های فعال نشانه‌پرداز بررسی می‌کند. در اینجا ابتدا ریشه‌های نظریه‌پردازی بومی را در شعر کلاسیک ایرانی، به‌ویژه در «نظریه ساحت‌های تودرتوی معنایی» در شعر عرفانی و «هندسه نشانه‌ای» در شعر سبک هندی، ردیابی می‌کند. سپس به بازتاب این الگوها در شعر معاصر می‌پردازد و در ادامه، بامطالعه موردی شاعرانی چون فروغ فرخزاد و سپهر بابایی، مصداق‌های عینی نظریه همنوایی میان رسانه‌ای را تحلیل می‌کند.
یافته اصلی مقاله نشان می‌دهد که شعر معاصر ایران، نه‌تنها مصرف‌کننده نظریه‌های ادبی غربی نبوده، بلکه به دلیل تعامل ویژه با تحولات هنری، رسانه‌ای و زیست جهان ایرانی، الگوهای نظری نوینی آفریده که نیازمند چارچوب‌های تحلیلی بومی و زمینه‌محور است. درنهایت، بر ضرورت حرکت از مرحله تطبیق نظریه‌های غربی به مرحله آفرینش نظریه‌های برآمده از متن شعر فارسی تأکید کرده و پیامدهای این تحول نظری را برای نقد ادبی معاصر ایران بررسی می‌کند. این مقاله با ارائه چارچوب‌های تحلیلی بدیع و مطالعه موردی‌های نو، می‌کوشد گفتمانی تازه در نقد شعر معاصر ایران ایجاد کند و از بازتولید خوانش‌های متداول و شباهت‌های پژوهشی پیشین پرهیز نماید.