این پژوهش با رویکرد تلفیقیِ «نشانه‌شناسی سیاسی» و «تحلیل گفتمان انتقادی»، قصیدۀ انوری با مطلع «به سمرقند اگر بگذری ای باد سحر» را به‌مثابۀ متنی بحران‌محور در بستر غارت خراسان و آشوب‌های پساسنجری بررسی می‌کند. پرسش اصلی آن است که شاعر چگونه از ظرفیت‌های بلاغی و نشانه‌ای قصیده برای بازنمایی بحران، تثبیت دیگریِ ویرانگر و مشروعیت‌بخشی به کنش نجات‌بخش بهره می‌گیرد. روش تحقیق کیفی و متن‌محور است و تحلیل بر اساس شبکه‌سازی نشانه‌ها (تقابل‌ها، انباشت‌ها و دلالت‌های نمایه‌ای/نمادین) و راهبردهای گفتمانی بازنمایی قدرت (دیگرسازی، تشدید، طبیعی‌سازی ضرورت، مشروعیت‌بخشی و میانجی‌گری نهادی) سامان یافته است.
یافته‌ها نشان می‌دهد که عنصر «نامه/خبر» در قصیده، چارچوبی برای کنش سیاسی ایجاد کرده و گوینده را از جایگاه شاعر فردی به نمایندۀ جمعی «اهل خراسان» ارتقا می‌دهد؛ بدین‌سان مطالبه‌گری در قالبی معتبر صورت‌بندی می‌شود. همچنین، با انباشت نشانه‌های بدن‌مند رنج (آه، خون، دیده، سینه) و تقابل‌های بنیادین (آباد/ویران، احرار/دونان، ابرار/رندان)، بحران از سطح رخداد به سطح فروپاشی نظم اجتماعی و معنایی ارتقا یافته و «خلأ هژمونیک» (تعطیلی منبر و خطبه و وارونگی کارکرد مسجد) برجسته می‌گردد. در ادامه، «غُز» از رهگذر داوری‌های اخلاقی و خشونت نمادین به‌عنوان دیگری نامشروع تثبیت می‌شود و هم‌زمان با تبارسازی آرمانی و الگوسازی اسطوره‌ای/تاریخی (کیومرث، کسری، افریدون، اسکندر) و استعاره‌های احیاگر (خور، ابر، مطر)، مخاطب در مقام کنشگر مرکزیِ احیای نظم و خروج از بحران بازنمایی می‌گردد. در پایان، شبکه مرجعیت‌های شرعی ـ دیوانی و خودارجاعیِ ساختار پایانی، قصیده را از سطح «بیان عاطفه» به «رسانۀ بحران و انتقال مطالبه» ارتقا می‌دهد.
نتیجه آنکه قصیدۀ انوری در این بستر نه صرفاً مدح یا شکایت، بلکه سازوکاری اقناعی برای پیوند دادن رنج جمعی به تصمیم سیاسی و بازتولید نظم مشروع است.