گیاه ریحان (.L Ocimum basilicum) یکی از مهم‌ترین گیاهان دارویی و معطر از تیره نعناعیان است که کاربرد گسترده‌ای در صنایع دارویی، غذایی و آرایشی دارد. به‌منظور کاهش اثرات مخرب زیست‌محیطی کودهای شیمیایی و حرکت به‌سوی کشاورزی پایدار، ارزیابی کودهای زیستی در بهبود کمیت و کیفیت ترکیبات ثانویه این گیاه ضرورت دارد. هدف از این پژوهش، بررسی اثر سطوح مختلف کودهای زیستی (باکتری‌های محرک رشد و قارچ‌های میکوریزا)، کودهای شیمیایی (نیتروژن و فسفر) و تلفیق آن‌ها بر عملکرد، درصد اسانس و اجزای تشکیل‌دهنده مواد مؤثره ریحان بود. این آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد. تیمارهای آزمایشی شامل شاهد (بدون مصرف کود)، کود شیمیایی، کودهای زیستی (تلقیح با سویه‌های باکتریایی و قارچی) و تیمارهای تلفیقی (کود زیستی + 50درصد کود شیمیایی و کود زیستی + 75 درصد کود شیمیایی) بودند. پس از برداشت اندام هوایی در مرحله گلدهی، استخراج اسانس انجام گرفت و شناسایی و تعیین درصد اجزای تشکیل‌دهنده اسانس صورت پذیرفت. داده‌ها با نرم‌افزار آماری تحلیل و مقایسه میانگین‌ها انجام شد. نتایج نشان داد که کاربرد انواع سیستم‌های کودی تأثیر معنی‌داری ( ) بر ویژگی‌های رویشی، درصد اسانس و ترکیب‌های شیمیایی آن داشت. بیش‌ترین درصد و عملکرد اسانس در تیمار تلفیقی (کود زیستی به همراه ۵۰ درصد کود شیمیایی) به‌دست آمد که نسبت به تیمار شاهد و کود شیمیایی خالص افزایش معنی‌داری نشان داد. آنالیز ترکیبات اسانس نشان داد که ترکیب‌های غالب شامل لینالول، متیل چاویکول (استراگول)، ۱و۸-سینئول و اوژنول بودند. کاربرد کودهای زیستی به‌ویژه در حالت تلفیقی، به‌طور چشمگیری درصد سنتز لینالول و سایر ترپنوئیدهای ارزشمند را ارتقا داد، در حالی که تیمار کود شیمیایی بیشترین تأثیر را صرفاً بر افزایش وزن خشک اندام هوایی داشت. نتایج این مطالعه حاکی از آن است که تلفیق کودهای زیستی با مقادیر بهینه کود شیمیایی نه تنها می‌تواند نیاز به نهاده‌های سنتزی و پیامدهای زیست‌محیطی آن‌ها را کاهش دهد، بلکه با بهبود جذب عناصر غذایی و تحریک مسیرهای بیوسنتزی، سبب ارتقای کیفی اسانس و افزایش درصد متابولیت‌های ثانویه ارزشمند گیاه ریحان می‌شود. بنابراین، استفاده از مدیریت تلفیقی عناصر غذایی به‌عنوان راهکاری پایدار در زراعت این گیاه دارویی توصیه می‌گردد.