زمینه و هدف: تحول دیجیتال، زمینه‌ساز ظهور مفهوم «حکمرانی هوشمند» شده است؛ مفهومی که بر بهره‌گیری از فناوری‌های نوین برای ارتقای کارآمدی و پاسخگویی دولت‌ها تأکید دارد. با این حال، بیشتر پژوهش‌های موجود، به‌ویژه در ادبیات دولت دیجیتال، دچار غلبه‌ی رویکرد فناوری‌محور بوده و از عامل انسانی و کیفیت حکمرانان غفلت کرده‌اند. این امر یک خلأ نظری جدی در مطالعات حکمرانی ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با هدف رفع این خلأ، بر تقدم «حکمران هوشمند» نسبت به ابزار و ساختار در تحقق حکمرانی هوشمند تمرکز می‌کند.
روش پژوهش: روش تحقیق به‌صورت نظری ـ تحلیلی و تطبیقی کیفی طراحی شده و بر مبنای مدل مفهومیIntelliGov (Vigoda-Gadot, 2024) سه سطح هوش انسانی، نهادی و مصنوعی مورد بررسی قرار گرفته است. داده‌ها از مرور ادبیات علمی، اسناد سیاستی بین‌المللی (OECD، UNDP، بانک جهانی) و مطالعات موردی چهار کشور منتخب ـ تایوان، استونی، دانمارک و هند ـ گردآوری شده‌اند.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهد که در کشورهایی چون تایوان و دانمارک، حضور حکمرانان هوشمند موجب ارتقای ظرفیت نهادی و استفاده اخلاقی از فناوری شده است. در مقابل، تجربه هند نشان می‌دهد که توسعه‌ی صرف فناوری بدون تقویت حکمرانان و نهادها، به تعمیق شکاف دیجیتال و کاهش اعتماد عمومی منجر می‌شود.
نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر استدلال می‌کند که حکمرانی هوشمند در جوهره خود پدیده‌ای انسان‌محور است و فناوری صرفاً نقش تقویت‌کننده دارد. بنابراین، تربیت و پرورش حکمرانان هوشمند باید در اولویت سیاست‌گذاری‌های عمومی قرار گیرد.