به منظور بررسی اثر محلول‌پاشی سایکوسل و قارچ میکوریزا بر برخی خصوصیات آگروفیزولوژیک گیاه دارويي مرزه تحت تنش کم‌آبی، این آزمایش به‌صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 98-1397 در منطقه هوراند انجام شد. تيمارهاي آزمايشی شامل سه سطح تنش خشکی (70، 140 و 210 میلی‌متر تبخیر از تشتک تبخیرکلاس آ) و فاکتور دوم شامل تلقيح با دو گونه قارچ ميكوريز ا ریزوگلوموس فسیکولاتوم، کلاروئیدوگلوموس اتانیکاتوم و عدم تلقیح به عنوان شاهد) و فاکتور سوم شامل محلول‌پاشی با سایکوسل در چهار سطح (عدم مصرف، 500، 1000 و 1500 میلی گرم در لیتر سایکوسل) بود. نتايج حاصل از تجزيه واريانس نشان داد كه برهمکنش تنش خشکی و قارچ‌های میکوریزا و هم‌چنین اثر متقابل سایکوسل و تنش خشکی بر میزان کلروفیل برگ، ارتفاع بوته، عملکرد دانه و پرولین در سطح احتمال پنج درصد و بر سایر صفات اثر معنی‌داری نداشتند. نتایج مقایسه میانگین داده‌ها نشان داد كه بیش‌ترین ارتفاع بوته ارتفاع بوته (30/57 و 13/42 سانتی‌متر)، میزان کلروفیل کل برگ (29/48 و 87/49 میلی‌گرم بر گرم وزن تازه برگ) و عملکرد دانه (21/476 و 57/466 کیلوگرم در هکتار) به ترتیب به تیمارهای (70 میلی‌متر تبخیر و مصرف ریزوگلوموس فسیکولاتوم و 70 میلی‌متر تبخیر و 1500 میلی‌گرم در لیتر سایکوسل) اختصاص یافت. نتایج نشان داد كه بیش‌ترین میزان پرولین برگ (348/0 و 115/0 میکرومول بر گرم وزن تر) به‌ترتیب به تیمارهای (210 میلی‌متر تبخیر و عدم تلقیح بذر و 210 میلی‌متر تبخیر و عدم استفاده از سایکوسل) اختصاص یافت. طبق نتایج به‌دست آمده، مصرف 1500 میلی‌گرم در لیتر سایکوسل و مصرف ریزوگلوموس فسیکولاتوم در رفع اثرات منفی تنش خشکی نقش دارند و استفاده از آن‌ها می‌تواند به‌طور موثری باعث افزایش در عملکرد دانه و صفات فیزیولوژیکی در گیاه مرزه گردید. بنابراین به‌دلیل اهمیت قارچ‌های میکوریزا و نقش سایکوسل در بهبود خصوصیات آگرو- فیزیولوژیک مرزه تحت شرایط تنش کم‌آبی، این بررسی به‌منظور ارزیابی اثر توأم این دو عامل بر عملکرد کمی و کیفی و ارزيابي پاسخ‌هاي گياه دارويي مرزه تحت تنش کم‌آبی انجام گرفت.